Trܩng ti

*

V mt Nhm cu hc sinh Cao Thng hnh thnh, ti mun vit mt bi v trܩng Cao Thng, nhng cn nhng trܩng khc, ti mi ng qun trn bn gh th sao, cho nn ti mun vit ht nhng trܩng, nht l nhng ngi trܩng nh, trܩng lng, trܩng u ǩi ti cp v ljn hc.

 

Ti sinh ra mt c lao sng Hu, nh ca cha m ti nhn ra sng, con sng nh thuc sng Hu Giang, chy dc theo con l ܩng Long Xuyn Chu c, ai tng i xe trn ܩng ny, s nghe ti a danh Bc Nng G. Tn y theo ti my anh xe ngy xa quen ming, ǥt sai tn. V chic Bc y chy t ch Bnh M i sang vng thnh a Ha Ho, ni l sng Hu Giang, b c lao chia thnh nhiu nhnh, c mt nhnh chy qua lng ti, l c lao Nng G, mt nhnh na chy qua ni vi Tin giang. Chic bc y khng pht xut t Nng G, khng chy ti Nng G, n ch chy ngang qua trn ܩng chy ca n, nhng chy gn ui ca mt c lao kia hn l u c lao Nng G, cho nn Nng G v chic bc y khng c g dnh dng nhau, v c lao Nng G c ghi trong i Nam Nht Thng Ch, nay l lng Bnh Thy, huyn Chu Ph, tnh An Giang.

 

Ti i hi xa mt cht, xin tr li bn kia sng l con l ܩng Lin Tnh 10, ni lin Long Xuyn Chu c, bn c bit ti sao gi l Lin Tnh 10 khng ? Ngy xa sau khi Lc Tnh mt lun vo tay Php, h chia t Nam K ra lm 20 Tnh, mi Tnh xp theo Th T sau y : 1. Gia nh, 2. Chu c, 3. H Tin, 4. Rch Gi, 5. Tr Vinh, 6.  Sa c, 7. Bn Tre, 8 Long Xuyn ... Nj d nh, ngܩi ta ghp thnh mt bi T Tuyt :

 

Gia Chu H Rch Tr

Sa Bn Long Tn Sc

Th Ty Bin M B

Ch Vnh G Cn Bc.

 

Tnh Chu c th t 2, tnh Long Xuyn th t 8, do hai tnh cng li l 10. Ghe ngy xa cng c s, v d ghe no s HF 1 l ghe ca ch Gia nh, HF 6 l ghe ca ch Sa c. Ti li i xa na ri.

 

Bn kia sng c mt ngi trܩng, xy tܩng gch, lp ngi mc, c ba lp v mt cn phng nh, bn tay phi chng bng phn ba lp hc, cc lp nm trn nn xy cao hn sn trn mt thܧc ty, ch ti dy v lm Trܪng gio ca Trܩng ny, thi Php tn ca n l ECOLE DE BNH M, hi mi dy, ch ti ngay phng bn cnh lp, sau ch ti ct nh bn cnh trܩng, sau na ch ti mua t trong lng, di nh v bn c lao, hng ngy i dy, ch ti bi xung qua sng ch theo con v chu i hc.

 

Cch nh ti chng 200 thܧc, cng c ngi trܩng lng, cng xy ging nh ngi trܩng Bnh M, nhng xy thp hn, nn ch cao hn sn chng 4 tc ty, v c xy lan can ngn chia gia hnh lang vi sn trܩng. Trܧc sn trܩng c trng my cy Mi, gn Tt Mi tr hoa mu tm trng rt p, tri mi bng cܩm tay di t 3. 4 tc ljn mt thܧc, bn trong c nhng ming ngn, cch nhau chng u a n, mi ming ny c ci ht dp v c nhng cm mu nu sm en, n n ngt, n nhiu b to bn, nhiu ngܩi rt thch n mi.

 

 

Ti sanh nm Tn T (1941), lc ti bit, hng ngy ch ti bi xung sang sng, ch theo anh ti, con ch ti, do cha ti cng cho ti theo anh sang bn kia sng hc, anh ti ln hn ti ba tui nn hc vi ch ti dy chung trong mt lp, hai trnh Ƕ Cour Moyen v Cour Suprieur, ai Chu c bit thy gio Hunh B Nh y l ch ti.

 

Ti hc Cour lmentaire vi thy gio L Vn Th, thy v lng ca ti, ai l hc sinh Cao Thng c bng T Ti K Thut, lt pha sau lng, c th thy ch k v tn ca ngܩi vit bng L Vn Th, l thy ti, sau ny v lm vic ti Phng Kho Th Nha K Thut Hc V.

 

Trܩng u ǩi ny ti c nhiu k nim, ti nh sau khi i hc my ngy, mt hm tp vit, thy ti bo ly thܧc gch hng, ti khng c thܧc va khc va chy sang lp anh ti Nj mܮn cy thܧc ca anh y. Ch ti ang ngi dy bn thy gio, thy ti va khc va ly thܧc i v lp, ch bo ti :

 

-          Nn i! i hc m khc ci g !

 

Ti nh mi lp c hai di bn, c 2 tm bn en, mi bn ǥt nm trn mt ci gi, bn thy gio da tܩng nm gia hai tm bn, ti ngi bn u, pha tay phi ca ti l anh hc tr tn , nh anh pha tay tri ca trܩng, cch ming t trng, bn tay tri ca ti l Trai v k bn Trai l L Vn Khi con ca thy. Hi nh chng ti thܩng gi l tr , tr Trai, tr Khi.

 

Mt hm thy ku Trai džc bi, Trai ng ln Nj nhn bn džc, Khi v ti mi ngܩi mt bn nm qun x ln ca Trai, Trai chng Nj , ng ln, qun b tut xung, Trai phi ngi xung. Thy tܪng Trai khng vng lnh, Thy gi ln nh Trai ht my kh tay, ti nghip Trai b kh tay m chng than phin chng ti, ln khc Thy gi, Trai chng dm ng ln, Thy nh kh tay na, c vi anh hc tr ln bt mn lin mt vi Thy nguyn do v chng ti nm chic qun x ln Trai khng dm ng ln.

 

 

Thầy L Văn Thọ, Huỳnh i Tng, L Văn Khải  (Ảnh 2008)

 

Bit r l do, thy gi Khi v ti ln bn, thy ly cy thܧc bn ( cy thܧc di chng 2 thܧc, thy gio dng Nj ch ln bng ging bi), bt chng ti chm nm ngn tay li, thy nh hai chng ti mi a 3 ci, au i l au thu xng t chng ti khng dm nm qun i tr Trai na.

 

 

Độ, Tng gặp lại sau 63 năm (Ảnh 2009)

 

Trong sn trܩng v pha nh tr c ci u, chng ti tha h nh u, hc tr gi chi chuyn chuyn hay nhy y, hoc h chi c c, sn trܩng pha nh tr Trai c mt cy, ma H hoa n , mi ngܩi NJu gi l ip Ty, c l hi xa trong Nam khng c th cy ny, Php ljn ri h trng gi l ip Ty, cng nh gia sn nh lng ti c trng cy Chui Ty. Sau ny ti mi nghe ip Ty l Phܮng V. cnh c cy da cao b st nh chy phn na nhng tu l. Trai k cho chng ti nghe, ban m c con qu m vo nhng m ma lm rm hay tri khng trng, ti thui, con qu m ru con ng, ting ru lnh lt, ting vng a ct kt, nn mt hm tri ma, Thin li ljn cm c trn džt cy da, ri ng Tri nh mt ci rm, cy da b chy l, cy ip Ty b gy nhnh, Trai cn dn chng ti, khi no tri ma coi chng b Tri nh, i dܧi ma thnh thong nn r ln u coi c b Thin Li cm c khng, nu b th rt c nm xung t m chy, cn trong nh th dn cm ra m n, ai n cm ng Tri khng bao gi nh, v Tri nh cn trnh ba n . Chng ti ai cng say sa nghe Trai k chuyn Tri nh, va s ma va s tri nh v cng phc Trai bit nhiu.

 

C mt ln tr Hn, ngi cui lp thy gi tp džc, nh vn ch TI, tr Hn c nh vn T, , T, I, TUI, thy dy:  My phi nh vn T, , I, TI , tr Hn : D , ri cng c T, , T, I, TUI, thy nh my ln, tr y cng c TUI ch khng lm sao džc TI, thy b qua, gi tr khc.

 

Thy dy hc, ht gi thy ko ko, ljn ra chi thm bn ko ko cho chng ti n, mt ln gi ra chi, ti ngoi sn ch ti ljn bn mc v, ly cho ti mt cc, ti nh t giy Ho hay mܩi xu y l mt t giy nho nh, in mu vng, cn t giy hai Ho ln hn mt cht, in mu nu, ܮc tin ch cho, ti chy mua ko ko n, ko xp dn, bn ngoi cn dnh lp bt trng, nh nhng cy ko Nj chung khng dnh vi nhau. Ko y lm l dng ܩng nu (gi l thng) cho ǥc li, ri dng a ko n ra, nhp n li ri ko n ra, c ko ra, ko v cho ljn khi thnh ko, nn gi l ko ko.

 

Hi trai gi hc chung, con gi cha m cho i hc rt t, lp trn ti c ch Phn, lp ti c c Phe v nhng tr gi khc tt c NJu Nj tc di, kp li pha sau lng.

 

Sau Vit Minh cܧp chnh quyn, Thanh Nin tin phong tp hp thnh hng ng, h vc tm vng vt nhn, tp i ti, i lui vi hng ngang, hng dc, ri h tp v, ri ch ti v Thy Th b Trܩng v tnh, trܩng gn nh ti thy gio cng b i, c hai trܩng NJu ng ca, hc tr nh tui ܮc nh chi, ln tui hn lo cng vic ng ng, ban m thanh nin lng ti cho ghe qua bn kia sng o ܩng, cht cy cn l, ban ngy dn bn kia sng b bt i lp ܩng, ph cn cho xe nh binh, xe chy. Thnh thong Ty Trng, Ty en i b rp, tuy nh ti cng phi chy theo m theo anh. C mt hm ti thy mt chic tu ln lm, ly l da che ph trn, gh vo trܩng ti my hm, nhng ngܩi trn tu thp ln, cha ti bo l lnh Nht.

 

Nh li nm y l nm t Du 1945, ti sanh nm 1941, nh vy ti i hc sm lm, mi c 4 tui, ngܩi ta cha ti tui cp v ljn trܩng th ti b tht hc ri.

 

Sau khi ch ti v Tnh mt thi gian, cha ti ܮc th ca ch, bo anh ti v con ca ngܩi ch khc, bi xung sang sng ch t sch ca ch, em v Nj nh ti, mt hay hai nm sau ch ti mi v m t ly sch mang i, cha ti mܮn li b sch o Nit Bn Tp Ch, c ti khng chng chung nh, mܮn gi li b Tiu Thuyt Th By v ch ti Nj li my quyn sch Lun L, Cch Tr, Quc Vn Gio Khoa Th cc lp ng u, D B v Cao ng, cho anh em ti hc.

 

Cha ti lm Hng S, cc thy gio b trܩng Bnh Thy ra i, giao cha kha trܩng li cho cha ti, c do anh Hai ti i Tn Chu hc dt vi, vi dt t bng vi gi l vi ta, si ch to nn vi dy, trng th, cn dt t si t ca tm, si t rt nh, vi mn v chc gi l la, qun Tn Chu Chu c ni ting l La M A cng gi l Lnh M A, c l v la y mc vo n mt lnh nn gi l Lnh, qun Lnh M A mi may, mc i nghe st st, ch c mt mu en, nhum vi tri Mt Na, ch dng may qun cho ph n v gi rt ǡc tin.

 

Ri mt thi gian sau vi nhp cng, anh ti khng cng n vic lm, ly cha kha cng vi anh Hoi m ca trܩng, ly lp dy t, ti khng c i hc, dy vi thng anh ti b i Sign lm cho nh thuc Nhnh Mai, bn hng ch Sign s 36 Saboraine sau ǰi l T Thu Thu, chuyn bn thuc dn Con Rn v thuc Dܫng Thai. Cn thy Hoi sau lm ch nh thuc Bnh Sanh, chy ghe my bn khp ni trong vng Long Xuyn, nh Sn ng Mi V. Nm 1969, i lnh v php gp ܮc anh trong qun nhu ti th x Long Xuyn, cng vi anh mt ly trn y bt bia.

 

Ri lc no ch Nguyn Hoa Hu ly trܩng m lp dy t, ch l con ca thy gio Nguyn Vn e, ti nghe ni ng By e hi dy ti Long Xuyn, ch ti theo hc vi ng, sau ng ǰi i dy trܩng tnh Sa c. Ch Hai Hu cng nh anh Hai ti c i hc  lp nht trܩng tnh, nhng c hai khng u ܮc bng Primaire. Cha ti cho ti i hc vi ch Hai, lp hc ny ch c mt di bn, mi bn rt di, ng vn sao dy gn 2 phn nn rt chc v nng khi ch. Lp hc ch c mt ca v mt li vo ra, mt bn l tܩng mt bn l di bn hc, hai ca s, hai tm bn v ci bn thy gio, trn tܩng c treo tranh v kh ln cnh bn tu v ch Sign, nhng hm tri ma lp ti t m v khng c n m chi c.

 

Trܩng c mt ci trng, ch Hai khng treo ln, Nj n gn bn ch ngi v ch mnh ch nh trng vo lp, trng ra chi, trng tan trܩng, ch nh bng ci di to chng bp tay, c nhiu hm gin qu khi dy hc tr khng hiu, khng thuc bi, ch sn tay qu ci di trng nh lun lc tr vo lng nghe thnh thch gn ging nh ch nh trng tan trܩng.

 

Mt hm ch dng cy thܧc k nh lun vo mt tr n, cy thܧc y l cy thܧc vung bng g, bn cnh ca n ܮc ngܩi th mc kho tay x bn ܩng, khm vo 4 ming thau, l cy thܧc cng ca hc tr nh giu, cnh thܧc ch nh vo xng g m tr n tt mt ܩng chy mu, gi ra chi ti phi a tr n v nh, ly mui bt chm ming nܧc xt vo ch vt thng, tr n ti nghip lo s than th vi ti : - Tao b vy, v nh cha tao thy, chc ng nh tao na.

 

n nm 1950, ch Hai Hu, ti thܩng gi l Ch Hai ch khng gi thy, t chc cho hc tr xung Long Xuyn thi, mt s ng gp tin thu mt chic ghe, xung u bn sng gn trܩng Nam Tiu Hc Long Xuyn Nj d thi, gia nh ti c ngܩi quen lm Police di ph gn Rp ht Thanh Lim, ti v ngܩi em con ng ch , ngy i thi ti ngi phng hc ct trm, lp l vch cng khng che ܮc kn, di y st vi hng ro dy km gai, pha sau l ao, h, c nh v sinh ct trn ao c, hc sinh mun i cn phi i qua chic cu kh bng tre, sau ny ch y lp i Nj xy Trܩng Trung Hc Thoi Ngc Hu.

 

Sau mt ngy thi, ti vn v nh quen, ljn hm ku Rsulta, lc y chng 10 gi sng, ti khng r c bao nhiu th sinh thi, nhng i nghe lo to chng vi chc l nh ng ch gia sn c, mt ng thy gio ra ng trn ci gh gia sn trܩng, bt s t phi xp hng, xong ng ta mi ly ci loa lm bng km, sn trng džc danh sch nhng ngܩi u, gm c s bo danh, h tn v ni sanh.

 

Ti nghe džc tn Hunh Hu Tm u, Tm ng gn cng nghe nh th, cn ti khng c tn, bit mnh thi rt, ti ra bn xe i v nh.

 

Xung xe, ti lo s v nh s b cha ti nh n v thi rt, ch ti bi xung qua n, ch hi :

 

- i my ngy nay thi u hay rt ?

 

Ti bun b p :

 

 - Rt ri ch Ba.

 

 Ch ti mm cܩi ni thm:

 

- Vy l t nay thay h ǰi tn thnh Bi Kim ri!

 

 Nghe ch ni ti cn bun hn, xung ch ti cha cp bn, c mt anh hng xm tn l Vng Triu Hn, nm y anh ta cng gn nm mi, thy ti anh ta hi :

 

 - Sao ch my u rt ?

 

Ti bun b tr li :

 

- Rt ri anh Nm!

 

ng ra v vai v anh ta phi gi ti bng anh, nhng anh ta trng tui, li Nj ru thnh ra my anh ch em ti NJu gi anh ta bng anh. Anh ta cܩi rui ni vi ti :

 

- Cu Ba c mt by d, my s lm ng T V, chn d ljn khi no d ǿc th mi thi nghe my!

 

Ti s b n, anh ta ni a, ti khng my vui, t ch xung cp bn v ti nh chng 200 thܧc, anh Nm Hn ni xong i v nh ca nh, ti i v nh ti, hai hܧng khc nhau, cn li mt mnh, ti t tܪng, cha ti trܧc kia n chay trܩng ܮc 10 nm ri b lao phi, i bnh vin Long Xuyn ܮc Bc S Bng tr ht, khuyn dt cha ti n mn, v c ngܩi khuyn nui d, ly sa d ung cho b, v vy cha ti nui mt by d Bc Tho, ging to con, mu tm lm m trng, sa nhiu. Nu thi u, ti c th xung tnh hc lp Nh, cn nay thi rt, nh cha m ti li khng d n d Nj, anh k ti ang hc Long Xuyn, nn ti phi nh chn by d l ci chc, d th chi cng n, phi chn gi Nj chng ng n ca ngܩi ta, li cn phi trng nom bo v chng Nj khi b ch cn.

 

V tch T V, ti nghe ngܩi ta ni, ngy xa ng ta lm quan, vua Hn phi i s sang Hung N, vua Hung N khng coi s ra chi, bt y ng T V i chn d, dy rng khi no d ǿc th tha cho v Hn. Khi b y chn d, ng T V vn coi mnh l s gi, v sau vua Hn cho qun nh Hung N, tm ra T V ru tc bc ph, tay vn cm c s rch nt te tua.

 

Bܧc vo nh, cha ti ang v tranh, khng nhn ti, ng hi :

 

-          Thi u rt my ? 

 

Ti tr li ngay :

 

-          D rt ri cha!

 

-          Vy th my cng nm ܮc mi thi c!

 

Cha ti khng ni thm na, ti mng v khi b n, anh em ti s nhng trn n ca cha, nh m khng cho khc, khng cho ai can, m hay c ti can th chng ti cn b n nhiu hn.

 

Khi ti xung tnh d thi, ti nh anh Police quen, cn anh ti tr dܧi Ci Sn, lc thi rt ra v ti cng khng ni cho anh ti hay. Vi hm sau ljn Ch Nht, anh ti v, gp ti ngoi sn, anh cܩi ni vi ti :

 

- Thi u ri sܧng qu h!

 

Ti nn n anh ti :

 

 - Thi m! Thi rt ri anh cn ma mai na chi vy ?

 

 - Khng my thi u ri m!

 

- Thi i anh i, ti ng gn ng thy cm ci loa, ng džc tn thng Tm con ch Chn, ch u c tn ti!

 

Anh ti ci li :

 

- Sao k vy ? Thng Tm rt my u m!

 

Cha ti trong nh nghe hai anh em ci ly thi u rt, lin gi anh ti vo hi cho r, anh ti ni l xem bng thy r tn ti, cn Tm con ch ti b gch cng nh nhng a thi rt khc. Cha ti ni :

 

- Vy m my ba nay n ni n rt.

 

Ti thy khi rt, cha ti chng bun v ry r, khi thi u cha ti chng nhng khng vui m li cn c nt suy t v bun b, sau ny ti mi bit, ng l thi u gia nh phi cho ti xung Long xuyn hc tip, nhng cha m ti khng c tin, ti phi tht hc, cng l con, hai anh ti NJu ܮc xung tnh hc, cn ti th khng ܮc nh vy, cha m no li khng bun, m ti vn t ni, nn cng chng ni chi v vic thi c ca ti. C ngܩi a kin, cho ti ln Chu c nh ch ti i hc. Cha ti ni :

 

-  Ch n tt, nhng cn thm.

 

Vi nm sau, anh ti lnh bng em v cho ti l Vn Bng S ng Tiu Hc, c ch k ca Thanh Tra Hng Tnh Long Xuyn Trng Vn c v Gim c S Hc Chnh Nam Vit Trn B Chc, y l mnh bng u ǩi, ngy nay ti vn cn gi ܮc.

 

Ri nm sau, nm 1951, ch Hai Hu xin lm thy gio, ch xin thm thy v dy l thy Gio Chn, qu ng Ch Mi, thy ljn cng gia nh mt chic ghe nho nh, con thy c anh Quan, anh Qun, ch Lit, ch Tuyt v con gi t tn So, da trng, mi son, tc ht ngn nh con trai, c ta p v d thng.

 

Ti th, nh cha c tin i hc dܧi tnh, cha ti xin ch Hai cho ti hc bui sng, bui chiu nh chn d. Nh ti gn trܩng, cha ti tng lm Hng Qun ri Hng S nn mi ngy, lc gi chi ch Hai v thy gio Chn thܩng ljn nh ti ung tr, bn chuyn ng Ty, kim c.

 

Mt hm, cha ti a quyn Tam Thin T, sch ng ba cng, bo ti em theo, lc rnh ly ra džc v vit xung t cho nh , ti hc Thin : Tri, a : t, C : Ct, Tn : Cn, T: Con, Tn : Chu, Lc: Su, Tam : Ba, Gia: Nh, Quc: Nܧc, Tin: Trܧc, Hu: Sau, Ngu : Tru, M : Nga cho ljn by gi ti ch cn nh by nhiu .

 

Ti i chn d trong cnh ng, thܩng i mt mnh nn ly Tiu Thuyt Th By theo džc, nhng chuyn C Gio Minh ca Nguyn Cng Hoan, Hm ng Ngܩi ca Nguyn Triu Lut, Bng C Trng Trong Sng M ca Ngc Giao (?), ti khng nh c th TTKH hay khng, v ngy ti khng džc th., ti džc hu ht nhng chuyn ngn trong nhng quyn tiu thuyt ca ch ti. Thi gian ti cn džc T in Ha Thܮng, Ha Thiu Hng Lin T, Thng Bm, Thn H ca TCHYA (i c Tun), cho nn ti b nhim tiu thuyt.

 

vi nm m khng c tin cho ti xung tnh hc, cha ti cho ti nh lun, ti khng nh duyn c g ti ly giy hc tr, vit mc tm gi cho c So, l th tnh, th tnh nh con nt chi nh chi, lm m cܧi, i m gi ... th ti nh ch t Thng, nh ch gia trܩng hc v nh ti, trܩng hc nay thy gio Chn a gia nh v phng bn cnh lp. Ch Thng hn ti chng 2 tui, ch khng ܮc thng minh, ti ngh ch khng džc th ti mi nh. Hm sau, ch Thng a li cho ti th c So, nay ti khng cn nh ht c vit chi trn t giy hc tr, mc tm, ti ch nh ly c mt hng quan trng: ...Em cng thng anh, anh thng em th Nj bng, giu kn ng ni cho ai bit ht nghe... Ti du k l th y, du k ljn ni ti khng nh n u v ti lm y nh li c So dn, ti khng ni vi ai ht, ngay vi c ti cng chng ni thm ting no.

 

Sau ny ln Sign hc, cui nm u tin y, Tm v ti i ljn qu c, tn bn B V Kin An, Ch Mi, ng li m mng mt tt, ti cng chng ni ܮc vi c ta li no. Sao ny nghe ni c lm c gio, lp gia nh vi mt thy gio. Nm 1986, hn 30 nm sau, c dp i huyn Ch Mi, ti li gh thm thy Chn, thm ch ln bn th, bo thy cht va mi mn tang. Thy khng dy ti, tܪng tnh bn vong nin vi cha ti, ti thp hng ly thy.

 

Ri c gio So cng vi con u gn v nh thm m, thy ti khch, c cui u cho, ti cng cui u cho li. C ni thm vi thm gio vi cu ri i ra. Ti ngi nn li mt chc ri xin php ra v, t nh y ra ng, ti thy c gio So ng ca hng nh bn cnh, c nhn thy ti, chng ai ni ting no, tht ti lm ng li c dn nm xa: Thng em th Nj bng .

 

Nm 1954, cha ti qua ǩi, anh ti Php vit th v, nh ch gip dm ti i hc, do ti ln Chu c vo hc Trܩng Nam Tiu Hc, lp nh vi thy L Quang in, lp Nh H ca chng ti di lp lp l, vch l, nn t, pha tay phi cui Ǣng xa l Trܩng Trung Hc Th Khoa Ngha, c lp Nht gn , thy Chu Vn Tnh dy, con gi thy thi rt vo Tht, nn thy cho c Dung hc chung vi con trai ca lp thy, nh th nm y trܩng c mt bng hng. Thy Chu Vn Tnh c mt ngܩi con trai sau hy sinh v t quc, ngܩi ta ly tn anh ǥt cho tn tri Lc Lܮng c Bit trn ܩng Trn Quc Ton, gn Trܩng ua nga l Tri Chu Minh Kin. Thy dy v lng ca ti, thy L Vn Th cng dy lp nh F trܩng .

 

T ti xa ngi trܩng hc v lng, xa ngi trܩng lng, nhng ln v qu, khi i ngang ngi trܩng thu u th, ti nh ti nhiu ngܩi bn hc, Ngt chu ngoi ca c ti ra ngܩi thin c ܮc my nm ri, c Du, xm rt xinh, con ch cht Son, ch chy xe p rao bn tht heo trong lng, ch gn nh C ti, xa trܩng nn cng vi chu Ngt, tra v nh ti n cm ri leo ln vng ng mt gic, thc dy li i hc bui chiu. Nh li hi ch thm T Son c con gi ln l Ch Mui ljn tui ly chng, my ngܩi hng xm ch ti hay a ch vi ging Cht ni ting Vit : Con b cng ln di, g cho thng l th cng xng ( Con b cng ln ri, g cho thng th cng xng), hay Ci n ng tht l ng , ch T nghe ngܩi ta nhi ging th cܩi ch khng gin, ngܩi ta hi sao ch khng gin hn chi ht, ch tr li : - H ng dn lm chi ? L ng bn tht kim tin mua go m!  B no l mua, bt l mt ming tht h !. Ch thm T Son cht t lu, c Du ly chng, nhiu nm khng gp li c y, chc chu ni ngoi nay cng nhiu.

 

Nhng khi c ca s ht : Trܩng lng ti, cy xanh l vy quanh. Mun chim ht vang ln trn cnh ..., lun lun lm cho ti nh ti ngi trܩng ti hc v lng hn l ngi trܩng lng gn nh.

 

Qua bi ht ny, ti ngh nhng ngi trܩng xa, gi bit bao nhiu tnh cm ca thu hc tr, tht l m trinh trng ca tui th.

 

Ti vo hc, my ngy u bi ton nhn, chia ti lm sai bt, ti qun ht cu chng, ch ti bt hc cu chng džc xui, džc ngܮc, ri hi u tr li , thng u ti ng gn hng bt, nhng t thng th hai tr i ti tin b nhiu, vi thng sau v th ti vo nht, nh, ba, t m thi.

 

Mt hm, sng sm ti sp sa i hc th c tin bo cho bit m ti au nng, bo phi v gp, ch ti cho php ngh hc v thm m, hm y i xe v Nng g ri cng anh r ti i Long Xuyn t Long Xuyn i xe p vo Vnh Chnh, ljn ni tri v chiu, gia nh a m ti ljn ngi cha lng, ni ngy xa m ti quy y, ch ti bo :

 

- M ch em , li nm vi m i!

 

Ti ljn nm bn cnh m ti, ni b vn nga tri manh njm k hu liu ca cha, nhn sang m ti, ngܩi m man ri. Ch ti lay gi :

 

- M i m!  Thng Tng n v nm bn cnh m !

 

Ti ch nghe m ti tht ging yu t, cng khng m mt nhn ai na, m y m ti t trn, ngܩi nh nhn ng h treo trn ct bo l 10 gi. Ti mt thm m, tr nn m ci t nm 13 tui.

 

Trܩng Nam Tiu Hc, hi c ba di xy tܩng lp ngi, ch ring c di ti hc l lp l, nm st hng ro, bn kia thuc khu n tr ca qun Ƕi, nhng cch xa nn lau sy mc trn lan, quanh nm khng c bng ngܩi. Sn trܩng trng nhng cy b u, cy ip loi cy to hoa tm nh, chnh gia bn di lp l ct c, mi ngy vo bui sng, hc sinh NJu phi xp hng cho quc k, ht quc ca ri mi i vo lp, mi ln ljn phin trc, lp ti c Thu ng ra bt nhp cho hc sinh c trܩng ht quc ca, v sau Thy in tp cho ti bt nhp trong lp vi ln, ri bt ti ra bt nhp cho hc sinh ht, t tr i Thu v ti thay phin nhau bt ging v nh nhp : Ny Cng dn i! Quc gia ljn ngy gii phng! Hai! Ba Tt c hc sinh theo ng ca : Ny Cng dn i ! Quc gia ljn ngy gii phng....

 

Trong lp, thnh thong Thy dy cho c lp cng ht nhng bi ht ngn, nay ti ch cn nh bi Ln ܩng No anh em ta cng nhau xng pha ln ܩng, kim ngun ti sng, ta nguyn ng lng im t non sng t nay ra sc anh ti, on ta chen vai n chi chng gai ln ܩng...

 

V c mt ln mi hc sinh phi lm mt mn th cng, thy chm im sau tt c nhng th cng c im cao ca tt c cc lp, em ti Phng Thng Tin Nj trin lm, ti ܮc trim lm th cng con tru nn t st.

 

Ngy nay lp ny ti ch cn nh c T u Bnh Di Bc Nam chi , gn bin gii Min xung hc, c L Quang Nn con ca Thy in.

 

Trܩng ti tnh l, nhng c nhng hc sinh t Ni Sam, t M c, t Cn Tin bn kia sng pha trܧc ch Chu c ljn hc, pha Cn Tin l lng Khnh Hu hnh nh qu ca n ngh s Bch Tuyt , cn ch bn Bc i sang bn kia l Chu Giang, ni l lng Chm, khng c ngܩi sang hc Chu c, lng Chm ti khng hiu sao h lu lc ljn  v lp nghip t bao gi. Hi nh, c my ngܩi lm ngh nh c, vo khong thng Ba thng T h hay i chi vng sng ch ti, chiu h v u bn sng v hay ln nh ti chi, ti cn nh c anh Ali v Ama cng cn nh tui, anh ti xin anh Ali dy gng, anh ta dy anh ti ngi v luyn chi , ti nghe anh ti tp th ph ph, ch c vy m thi.

 

Sau h khng chi c na, nhng mi nm c ngܩi n b Chm ti gi l Bc T, c my ngy tt l xung thm cha m ti, Bc y chi vi hm mi v, khch ti thm chi trong nh phi cm nܧc, khi Bc T v m ti cho bnh tt, bnh phng, tr mt v go na, cho ljn nm no , cha ti ni chi ti khng r, bc khc vi m ti v ni s khng xung na, t ti khng thy Bc T Ch tr li. C khi ti mun tm thm Bc T Ch v anh Ama hay Ali nhng ti khng bit nh bc ch no bn lng Chu Giang. 

 

Sang nm sau ti ln lp Nht E, hc vi Thy Chu Vn Tnh, cui nm c chp hnh nn ti cn nh nhiu bn hc cng lp nh Hunh Bo Ton con ch ti, L Vn Kh con thy Th, Tin, em ca Tnh Trܪng, Chu Minh Quyn con ca Thy Tnh, H Vn Tri v em rut H Vn Ph cng hc chung lp nh M c, ng con ch l bn ܩng Ry Xe La, D, B  khu Thnh Tht Cao i. C mt anh chng em ca ngܩi ti x xe Cng To chy ܩng Chu c Sign, sau anh ta l nhc s gp ti vi ln khi thang thang trn h ph Sign, anh chng Nu cao lu nghu nghe ni sau ny lm Hi Vit M, v cn nhiu ngܩi na ti khng th nh ht v t khi gp li.

 

 

Hc lp Nht E ny, thy Tnh khuyn khch hc sinh lm ton cho nhanh, mi ngy NJu c ton , 10 hc sinh ln trܧc ܮc thy chm, nhng hc sinh cn li s khng ܮc  im, cho nn hc sinh phi lm nhanh v chy cho l, c hm ti v nguyn bnh mc tm ǰ khp qun o b b ba trng ti mc i hc, cng v mun i nhanh em v ln cho thy.

 

Ti hnh din v ܮc Thy giao cho chp bng nhng bi Cch Tr, a L, S K cho nhng hc sinh khc chp theo v ch ti p, thܩng nhng bi lun ca ti Thy cho ti 8 im, thy sa vi ch ri ly lm bi mu cho hc sinh, ti cn hnh din vi cc hc sinh cng lp v cui tun thy giao cho ti mang s v nh cng im, xp hng. Nh li thu nh l vinh d ln ca ngܩi hc tr, ܮc thy tn cn mi cho lm vic y.

 

V ti i hc li qu tui thi vo Trung Hc, nn bc ti phi lm Th V Khai Sinh cho ti, ti sinh nm 1941, nay phi sa li 1943 Nj cn tui thi vo Tht. Th V Khai Sanh y gi nhng m n l tht v phi Ta Ha Gii Rng Quyn Cn Th k vo s b, n tht nhng m gi v ngy sinh thng ca ti no phi vy. Chin tranh v hc hnh, thi c v trn lnh nhiu ngܩi phi lm giy t gi vi tui cho ljn 10 tui. Ri sau ny khng cn chin tranh, nhng Nj thot khi ch Ƕ Cng sn ngܩi ta phi lm giy t gi, anh ch gi lm cha m, em t thnh ra con ci, tui tr ha gi, tui ln ha nh...

 

Chu c, c nhng hm mun i ni chi, chng ti hc sinh r nhau vi ngܩi, ra ch mua vi bnh m, vi hp c mi mang theo n, hoc mua mt ni chui gi vi mt hai cn khoai m mang theo n. Ngy , chng ti ܮc dy ht bi Suy tn Th Tܧng Ng nh im: Ai bao nm tng l gt ni qu ngܩi, cu t nܧc th tranh u cho t do ... Ng Th Tܧng! Ng Th Tܧng mun nm! Ton dn Vit Nam nh n Ng Th Tܧng. Thi hc tr chng ti sa li : Khoai m chui! Khoai m chui mun nm! Ton dn Vit Nam nh n khoai m chui . Sng sm i, chng mt gi ng h vo ti chn ni Sam, ngy xa hai bn l khng c nh ca, nhn hai bn ng mng hiu qunh, nhn chng xa chi lm l kinh Vnh T do ng Thoi Ngc Hu trong nom dn phu o cp theo ranh gii Vit Min, t Chu c sang ti H Tin

 

Khi vo ti chn ni l gp ngay cha Ty An, ni c ngi m ca c Pht Thy, r tay phi s ljn miu b Cha X, nm bn tay phi, x bn tay tri l lng ca Thoi Ngc Hu, ni y trong khun vin lng c m ca mܩi my ngܩi, y l nhng o kp ht, hnh nh h b bc t chn theo Thoi Ngc Hu. Nu i na s ti Bch Vn Tnh X, ni y c tܮng Pht ngi tham thin, t y c ܩng leo ln nh ni, nu i na s ti cha hang cng c ܩng ln ni. Nhng nu t Chu c vo r tri mt khong s c ܩng i ln nh ni, ngy xa Php lm cho xe hi chy ln tn nh, ܩng cho xe quan chy nn c tn l ܩng Quan, cng nh trܧc dinh tnh trܪng, c chic cu st bc ra sng cho tu ca quan u, gi l Cu Quan, trn nh c mt ngi nh xy ngܩi ta gi l pho i, dng Nj canh gc, lc ti ljn , ti ngh c l l nh ngh mt, trn nh cao, gi thi lng lng. Ln ljn y by thc n ra n, ri ng lng nm, ng mt gic thoi mi, ljn gn chiu t t theo ܩng quan xung ni, ܩng tuy xa nhng d i v khng nguy him, v khng phi leo tro qua nhng v cheo leo.

 

Ch Chu c, c mt mn n rt ni ting gi l Bn Nܧc Lo, n mi bit hng v, hnh nh l mn n ca ngܩi Chm hay ngܩi Min ch khng phi ca ngܩi Vit. Cn ngܩi Vit th c ǥc sn Mm Thi, mm thi l mm con c lc, sau khi lm mm, ngܩi ta xt tht con mm c lc thnh tng si nh bng u a n, ri trn vi u , gng, t, ti. Khi n chng ta cun vi ci x lch, km thm tht ba ri luc xt lt mng, thm bn, kh, chui cht, gng, t xt lt. Chng ta c hng v : cay, nng, bo, chua, cht, mn, ngt. Cn Mm Rut l lm t rut c lc, v rut th t cho nn him, gi ǡt.

 

Ti trung tm tnh l Chu c, cn c mt cy B chnh gc B o Trng n , ni c Pht thnh o, Hi Thng Thin Hc Quc T tr s ti n , Hi y tng cho ng Phm Ngc a, Hi Trܪng Hi Thng Thin Hc Vit Nam, Hiu Trܪng u tin ca Th Khoa Ngha, ng ܮc Tnh Trܪng cp t nn h th trng vo nm 1952.

 

Cui nm hc, ti ng hng nht ca lp, ngy pht thܪng t chc ti rp ht Lc Thanh, rp duy nht ca tnh, nm ngay ti u ch. Phn thܪng ti lnh ܮc quyn Vit Nam T in, sch Vn Phm ca Trn Trng Kim ...

 

Thy Chu Vn Tnh l thy gio dy rt gii, c lng tm chc nghip, sau thy lm Hiu Trܪng trܩng ri lm Thanh Tra hc chnh tnh Chu c. Khi v hu, Thy mua nh trong c x L Gia, ti c ljn thm thy mt ln.

 

Gn cui nm hc lp Nht, mt hm ch ku ti hi :

-  Ngܩi ta ni nht ngh tinh nht thn vinh, ch mun cho con hc trܩng Bch Ngh Sign, con c chu khng ?

 

Ti nh trong nm mnh c lm bi lun, Nht ngh tinh nht thn vinh, nhng lc ny, ti u cn chi hn l ܮc i Sign hc, nn ti chu lin. Ch ti vit th xin cho ti d thi, np giy th v khai sinh..., sau trܩng Cao Thng gi th cho ch ti bit ngy v ni thi, yu cu gn ljn ngy thi, ti ln trܩng Cao Thng s 65 Hu V ly phiu bo danh.

 

Ti mong nhanh chng ti ngy thi vo Cao Thng, nm 1948 hay 1949, ti c ln Sign mt ln, nh thuc Nhnh Mai  ni anh ti lm vic , vo khong thng 8 ta. Ti cn nh, m Trung Thu con gi ng ch nh thuc Nhnh Mai gi ti ln lu, ch a bnh Trung Thu cho ti n, ban ngy ti v mt thng b chu ng ch Nhnh Mai, i quanh lܮm nt chai, ljn bn xe xem xe ch khch, Sign vi cyclo, xe in vi n xanh, n mun mu, li cun ti lc tui cn th.

 

Khi thi tuyn vo Trung Hc Th Khoa Ngha, ti lm trt ht c 2 bi ton, nhng nh bi Lun vn v Cu Hi Thܩng Thc, ti u hng 51/300 hc sinh trng tuyn. B ngܩi ng hnh nh trong lp, u th khoa, Ton con ch ti u hng 36.

 

Sp ljn ngy thi vo Trܩng Cao Thng, ch ti bo cho i thi, c thi rt cng nh thܪng cho ti mt chuyn i chi Sign.

 

Nm 1956, thi tuyn vo Cao Thng, ti d thi ti trܩng N Trung Hc Gia Long vi 3000 s t. Bui tra i b xung ch Sign n cm, n xong tr li vܩn Tao n nm ngh ch ti chiu thi li, nm trn bng vܩn Tao n ti nh ti Thng ܮc, Thng B trong tiu thuyt Cay ng Mi i ca H Biu Chnh.

 

Thi xong v nh, ti ܮc ch cho bit nh trܩng thܪng cho ti mt chuyn i Vng Tu 21 ngy, th l ti lm giy t ri vi hm sau i, t cc tnh, hc sinh ln Sign tp trung Trܩng Tiu Hc L Vn Duyt ng mt m, hm sau mi ln ܩng ra Vng Tu.

 

Tri do Thanh Tra Xܩng Vnh Long lm Tri trܪng, mi tnh c 2 thy hay c gio dy th dc th thao i theo, nm b Gio Dc mua 2 di nh ca ngܩi Php, lp nh ngh ca hc sinh, n nm trn ܩng i Bi Sau cch ch Vng Tu chng 300 thܧc, cch b bin cng chng 200 thܧc, ni cng l trung tm thnh ph.

 

Hc sinh chia thnh tng i, Ƕi chng ti l nhm hc sinh Chu c vi Hc Sinh Chu Vn An Sign, ni chung tri sinh tui t 8 cho ljn 16 hay 17, trai c, gi c, giu ngho NJu c, ai hc gii i khi ng tin, cn nhng hc sinh khc i Tri phi tr chi ph mt 800 ng.

 

 

Sinh hot ca tri th ngy n ba ba, i tm bin thܩng xuyn, i tham quan n pha trn nh ni, NJn th c ng, xung tu Hi Qun i Cn Gi nhng mi ra khi nhiu ngܩi say sng, tu nh quay tr li.

 

Tri sinh tt c khong trn 300, 2 di nh y mi nh gm hai tng, mi tng phi k giܩng chng mi ch nm, c nhng cu cn nh ban m ng m cn gi M i! M i! C cu ng na m thc dy la li om xm v cu nm trn t xung !

 

Mt hm cng gn ljn ngy v, bui sng im danh mt ht hai tri sinh 9, 10 tui, c ngܩi cho bit hai cu y nh nh qu, ti c khc nh m, tri i bo bt Cnh St, cch chng 100 thܧc, ri tri sinh theo chng trnh sinh hot trong ngy, chng ng ljn 3 gi chiu, hai cu b ܮc Cnh st mang giao li cho Tri, chng trn ln xe v ti Bin Ha b Cnh St chn li gi tr v cho tri. Ti nghip cho hai cu b, thy c phi khuyn nh v an i.

 

Thi vo Trܩng Cao Thng, ti ch lm trng c mt bi ton, ti ngh l mnh thi rt ri, c b rt, ti vn ܮc hc Th Khoa Ngha, hng 51 vn c hc bng.

 

Tri H Vng Tu chm dt, v li Trܩng L Vn Duyt ngh tm, ti i xe but vo Ch Ln thm ch rut ti , ch y cho bit ti thi u, chuyn v ti mi cuc b t Bng Binh Sign ljn Trܩng Cao Thng Nj xem kt qu, ti thy tn mnh hng 132 trong 250 hc sinh ܮc trng tuyn. D vy ti khng bit ch ti c cho ti i hc Sign khng? Cui cng ch ti quyt nh cho ti i hc Sign.

 

T ti xa Chu c, sau ny mi ln v thm nh, ban m ti thch ra ngi cu tu trܧc ch Chu c, Nj nhn xung lng sng, ghe, xung qua li, nhn qua bn kia Cn Tin, bn n Chu Giang, v nht l ti ch ti hiu  ܮc cu Ca dao :

 

     n no cao cho bng n Chu c,

     Gi no Ƕc cho bng gi G Cng.

 

m tnh mch thc gic, thnh thong nghe ting trng im canh m m ca nh vic Chu Ph. Ting trng thܩng gi cho chng ta nh ljn thi xa xa, ljn ngܩi ca nhng nm thng c. Ch ti, thy ti nay yn gic nhiu. C ai v Chu c, xin cho ti nhn hi: - Ting trng sang canh  cn hay khng ?

 

Trܩng Ti by gi l Trung Hc K Thut Cao Thng

 

Ti ln Sign, trܧc tin nh anh Police ngy xa, nay anh chuyn sang ngnh an ninh, ch anh lm c giam gi t nhn, n nm bn cnh X Ty Ch Ln c, nh anh th khu gia binh sau trܩng Chu Vn An ngy nay, xa l gn khu nh xc ca bnh vin Hng Bng, i hc th i xe but, t ng su Ch Ln ra L Vn Duyt ri cuc b ln Trܩng K Thut Phan nh Phng, nm trong khun vin Nha K Thut v M Thut Hc V s 48 ܩng Phan nh Phng, chnh chch trܧc mt l i Pht Thanh Sign, bn hng l ܩng Phm ng Hng, c nh th dng Saint Francier. Sau ny Nha y ǰi thnh Nha K Thut Hc V.

 

Trܩng K Thut Phan nh Phng l chi nhnh ca Trܩng Cao Thng, ni c mt di nh, ngay cng ra vo s 2 Phm ng Hng c nh cho Gc Dan, bn cnh c phng cho Gim Th lm vic, k l 6 phng hc ܮc xp lp Tht A, B, C, D v E cn mt phng na, my thng sau tr thnh lp hc ca Trܩng K S Cng Ngh kha u tin, do c Phm Xun iu hnh, qua khi l nh v sinh. Trong khu ny, ban m cn c Trܩng Quc Gia m Nhc do ng Nguyn Phng lm Gim c, ni y ti tng thy nhc s Nghim Ph Phi, Nguyn Hu Ba..., do trong mi phng chng ti hc, NJu c mt cy Dng Cm, nm chng ti hc nhc vi nhc s Nguyn Vn Khnh, ng thܩng n cho chng ti ht nhng bi ng dy.

 

Hc v v Cng Tc Xܪng th phi v trܩng Cao Thng hc. Nu ti nh khng lm th nm ti vo hc l ng Khoan lm Hiu Trܪng va Trܩng Cao Thng va Trܩng Thc Nghip sau ny ǰi tn l Trܩng Nguyn Trܩng T, Trܩng ny lu ǩi nm trn ܩng Hng Thp T, mt bn l bt Cnh St Qun Nht, mt bn l Ta i S Php, v pha sau l Ta i S M.

 

Sau ny ti c dp džc ti liu mi bit, Php ljn Vit Nam, Nj sa cha tu h cho lp Trܩng Thc Nghip tn ca n l Ecole d Apprentisage, ljn u th k th 20, Nj ni rng, mi ct thm chi nhnh l Trܩng Cao Thng, nn hiu trܪng ch l mt ng iu khin hai trܩng. Hc sinh ra trܩng thܩng theo ngnh Hng Hi hay Hi qun, do nhng c Trn Vn Chn, c Chung Tn Cang ... xut thn t trܩng ny, H Ch Minh, Tn c Thng cng hc trܩng ny. Theo li ng Phan Kim Bu Hiu Trܪng Nguyn Trܩng T thut li:  Nm 1945, Nht o chnh Ty, h chim ng trܩng v em h s ra t ht, gm c hc b, cho nn ngy nay khng ai cn tm ra chng tch. Cn phi ni thm, ng Nguyn Hng Trng, Gim c nh sch Khai Tr cng hc Cao Thng, v ngܩi cui cng ti mun ni ljn l Tng Thng Nguyn Vn Thiu cng hc Trܩng Cao Thng. Ngy xa mi ln Tng Thng i cng du, cc Tng, Th, B Trܪng, Gim c phi ra sn bay tin a, hay cho n lc v, Tng Thng Thiu gp ng Gim c Nha K Thut Hc V L Kim Chn vn l thy c, Tng Thng Thiu l php, chp tay ci u cho, phn ng ngܩi ta ch bit hc sinh Cao Thng dao to ba ln, t ai bit rng h rt l php vi Thy mnh, c dp ti s ni thm.

 

Gio s th a s l Gio s dy gi nh Trn c Can, Hiu Trܪng trܩng Tiu Hc inh Tin Hong dy Php Vn, ng lun lun mc Veston, Ƕi nn Flechet, tay mang gng, gio s Sn tt nghip Cao ng S Phm H Ni v hu, dy hc i bng xe Fiat, Bc s Kim dy Vit Vn, ng c phng mch Qun T, ng trch ging truyn chi ti qun tn, trong y c nhn vt By H, tn ny chng ti ǥt thnh bit danh cho Nguyn Thanh Tng, nay anh San Jose, Bc s Kim cn em th Thanh Tm Tuyn ra ging cho chng ti nghe, ng bt hc thuc lng, ti khng cn nh ta bi ch nh ܮc vi cu:

 

Ma bn kia sng,

Ma na ging nܧc.

Hn nhin ti tr thnh thi s ca dao ...

 

Dy Ha Hc ti khng cn nh tn ng gio s y, ng hay ni : Th rܮu , Xܪng th hc vi Gio s L Vn Cha, ngy y ng i chic Traction en, K Ngh Ha th hc vi Gio S Trn Vn ng, Anh vn hc vi gio s Phan Hu Tt Php mi v, ng i dy bng xe Wolfwagen.

 

Hai ng gim th, trong y c ng Gim Th Ti, mang king cn, ngܩi tht mp, ging nh hnh biu th v xe Michelin, ng pht gt lm, h mi cht l Consigne, anh em mi ǥt cho ng bit danh l ng Michelin. Ti ct mng tay trong lp, lc khng c gio s dy, nn ng li ngi trong lp Nj gi trt t, ng nghe ܮc ting lch cch y, ti b double zero conduite v consign mt tun. S Consinge ng k y ht, nhng ljn L Quc Khnh 26-10-1956 ng bn vo lp tuyn b : Do n mng L Quc Khnh, ti tha pht ht cho cc tr . Hc sinh mng ht ln!

 

 

Nguyễn văn Ha, X, Chu Viễn, Nguyễn Văn Lim, Trần Văn Đắc, Nguyễn Văn Đng, Lương Văn Sĩ, Lương Minh Mẫn, Huỳnh i Tng

(?)

Hng ngồi: Trương Cng Phước, L Lạc Long Giang, Phan Tng, Trần Phước Chu ?, Trần Văn Trường, Nguyễn Thanh Tng

 

Nm Tht ti hc lp E vi Nguyn Thanh Tng, Trng Cng Phܧc, Bi Vn Chn, Lng Minh Mn, Lng Minh t, Nguyn Vn Ha, Mai Hu Tm, L Phng Ton, Tng Tn Ti, Trần Phܧc Chu, Trn Xun Vnh Qu, Lng Vn S, Trn Vn t, Trn Vn Trܩng, L Vn Thm, Nguyn Hu Hip, Phan Tng ... n 50 mng v gn 50 nm qua ri k t nm 1956 , kh m nh ht. Trong s hc sinh lp y c Mai Hu Tm i hc bng xe Push xanh, cn L Phng Ton Push , Li i Gobel.

 

Vo nm Tht, anh em hc sinh c phong tro i hc Nhu o sn Phan nh Phng vi gio s H Cm Ngc, hnh nh trong s c Nguyn nh An theo ui lu nm. c thi c v c ǣng cp.

 

Mt s khc i hc v vi ha s Vng Quc t Ha Hng hay Ng by, trong c Dng Vn Thm v Thch Minh Thng, mt s hc lm th Nj thc hin hoi bo tr thnh thi s. Sau 1975 gp li Dng Vn Thm anh cho bit cng vi Thch Minh Thng ly g mt khc tܮng Pht bn cho ca hng bn c ܩng Trn Qu Cp, sau chuyn ra L Vn Duyt ( nay l Cch Mng Thng 8 ), cc anh ch nhn ܮc 2 ch vng, h bn ra trn 2 cy.

 

Ti tr nh anh An trong ng su ܮc mt thng anh b thuyn chuyn, ti chuyn ra tr nh ngܩi quen trong hm, trܧc Rp ht Vit Long, hai thng sau li dn v nh Ha s Phm Thng, vi thng sau, ti xin vo tr ngay trong Trܩng Phan nh Phng, ni y c Trn Vn T, Nguyn Vn S, Trn Vn Long, Nguyn Trung Trc, Trn Xun Vnh Qu, Nguyn Vn c, Nguyn Vn Gip t Giao, Nguyn Tin Minh bt hiu Nht Giang, Hunh Vn Hu cng c vi ngܩi ca Trܩng Quc Gia m Nhc, nay ti cn nh l anh Nguyn Quang Vui. V hi c m lp S Phm K Thut cp tc hc mt nm, li c thm anh Hunh Phng cng , sau ny anh c i tu nghip M v dy Trܩng Nng. Sau 1975 anh vo Sign, thnh thong ti cng gp anh, cho ljn khi anh i anh i nh c M vo khong nm 1990.

 

Chng ti n cm thng qun Ba n ch ng t Phan nh Phng v Nguyn bnh Khim, thܩng ngy l cm a vi c ko kho ht vt v u xo, mt thi gian sau vi anh em t nu n, mua mt ci Rseau t du hi, mt ci ni nhm, mi ci soon, i a ci chn l xong, thc n mua ch a kao.

 

Ng th, mi ngܩi mt ci gh b, ti tri ra, sng xp li, ǥt gc no . c nhng k nim kh qun, c nhng m Hunh Vn Hu, Trn Xun Vnh Qu v ti i b qua Cu Bng, qua Lng ng ljn mt C x sau ny nm trn ܩng Nguyn Hu hay Thch Qung c, Nj Hunh Vn Hu xin tin ca ngܩi ch, ri li b ra Ng T Ph Nhun, theo ܩng Hai B Trng, ljn Trn Quang Khi tr v Ch a Kao, gn NJn th Phan Chu Trinh c hiu Kem, mi a mua n mt cy kem Eskimos, v ti trܩng cng khong 10 gi m, c khi cng kha, phi gi anh Gc Dan Gourd Salan, ngܩi n lai m cng.

 

C nhng m chng  9 hay 10 gi, i ra ngoi sn nhn ln Building cng chc , trn tng lu t, i khi c c ca s v ng gio s kia ra ng balcon, hai tay b chng xung  lan can Nj chu thn mnh, ng cui nhn xung t, trong nh n m sng trng, chiu r ngܩi ph n khng mc o, ng yn lng mt mnh, trng nh mt pho tܮng tuyt p. Gourd Salan chp ming ni : Trng thn hnh tuyt p m b ta cng t nhin qu. Chng l mnh ng ngm hoi ! Nhng nm gn y ti cn ܮc vi ln xem b ta trnh din trong Video, b ta tuy tui cao, nhng vn cn nt p, cn quyn r gi ti nh ljn hnh nh nm xa.

 

Trong nhng ngܩi chung ni y, nay mi ngܩi mt phng tri, k mt ngܩi cn. Nguyn Trung Trc ti c gp anh cp bc Trung y Tri Lc Lܮng c Bit Ban M Thuc, H cng Trung y Qun C, Trn Xun Vnh Qu hy sinh cho t quc trܧc Mu Thn.

 

Anh Nguyn Quang Vui cng ti gn b nh tnh rut tht, nay anh San Jose, nh ngy no ti thi rt T Ti, anh thu nh cho ti c ch hc bi, anh gii thiu cho ti c em h ca anh Hu, ti ra c mi v nh n cm, ln khc anh c a ti i Cin ri i n ch Ga xe la, ri v nh ng li trong thnh ni, mt ln c a ti i xe bus v vng qu Kim Long. C mt ln c vo Sign, chng ti i n ch Hin Khnh ܩng Phan nh Phng, i xem phim Gi T V Kh Rp Vn Hoa a Kao, chng ti ch c duyn ch khng c n, Nu ngy nay ti vit cho nng: Tnh ch p khi cn dang d , nng chng ph ha i mt vui khi trn cu th , nhng s chp li nguyn vn bi Ngp Ngng ca H Dznh nh sau :

 

Em c hn nhng em ng ljn nh.

Ti s trch- c nhin - nhng rt nh;

Nu trt i, em hy gng quay v.

Tnh mt vui lc vn cu th,

i ch p nhng khi cn dang d.

Th vit ng xong, thuyn tri ch LJ,

Cho nghn sau... l lng....vi nghn xa.

 

Cn ngܩi na, ti cng kh qun, l Nguyn Tin Minh, bt hiu Nht Giang. Minh ngܩi Bc, thnh thong c ngܩi n ng Lt xung tm Minh, Minh gi l B, nhng khi ng ta v ri, Minh ni vi ti : - ng ta khng phi l b rut ca ti, m ti ngy xa i bun, mt hm b  tn cܧp hm hip sau sinh ra ti. Ti khng tin li Minh ni, ti cho rng hn tiu thuyt ha cho ǩi hn c thm huyn thoi. Minh i hc, c lc khng tin n, nhn i vi hm, khi c tin nhun bt hn mua ch qu, bnh dy n tht h h, b li nhng ba i, cuc ǩi vn nghip ca Nht Giang Nguyn Tin Minh bt u vi chuyn Ch Chut Ch, hn vit ri gi ti nh vn L Vn Siu in trong sch vit cho tr con nh D Mn Phiu Lu K ca T Hoi. Sau khi sch Ch Chut Ch ca Minh ܮc in nm 1958 hay 1959, Minh tr thnh nh vn Nht Giang t , sau ny khong nm 1959, K S Cu Cng Trn Vn Bch thi chc Gim c Nha K Thut v M Thut, K s Nguyn ܮc t Php v thay lm Gim c, Trn Lu Cung lm Ph, chng ti khng ܮc trong khun vin Nha K Thut na, Minh hc trn ti mt lp, ti khng r Minh b hc nm no, c ܮc mnh bng chi. l vn s Minh cn cn chi bng k thut y.

 

Khong nm 1960, mt hm gp Minh ngi xch l trn ܩng Pasteur gn ng t Hng Thp T, Minh cho bit v t ra, hin ܩng Trng Tn Bu, cho s nh bo ti ljn chi, cn nh y ti c ljn thm Minh, nhng Minh ng trn gc, ti ng dܧi ܩng ni chuyn vi nhau.

 

V sau, Minh mua cn nh nh trong hm ܩng L Vn Duyt, gn nh Ph Thnh (?), ch c qun Ba Ninh chuyn bn thc n Hu. Ri Minh ly v bt ti lm r ph bng khai tru rܮu, v Minh L M Bch, nh trong hm ܩng T Hin Thnh, gc ngܩi Sa c. Sau khi i n nh hng ra v, v chng Minh mi ti v c du ph v t uyn ng ca Minh, n xi g, ri h nh ti a c du ph Trn Th Thu Cc v nh.

 

Ti ly Taxi a Cc v nh ܩng Phan Vn Tr, gn ng nm Bnh Ho, t ti quen Cc, m m ti c ljn nh km nng hc ton Nj thi T Ti. Nm ti lp gia nh, ti khng mi v bo tin cho Cc, m nhm h nng ljn nh tr gi cho ti mn qu, hm sau m qu ra l mt a ht, trong Phng Dung ht bi Thng Hoi Ngn Nm v mt Album, Cc ghi hai hng ch :

 

Thng hoi ngn nm ....

Em ngh l tnh ca anh vi ch.

 

Bui tic cܧi chng ti ng Khnh, Cc mc ton trng, cho chng ti ang n khch v ni : - Ti hm qua, em tܪng anh c nh, em mang qu ti mng anh ch, khng gp anh, em gi li, by gi em xin php v.

 

Chng ti c mi nhng Cc t chi, ly l do nh xa, li na Sign gii nghim qu sm, vo lc 10 gi m.

 

Sau ny Minh mua nh ܩng Nguyn Cnh Chn, xy lu c 3 tng, chy xe ua, m nh xut bn Chiu Dng. Minh khuyn khch ti vit sch, nh ti vit quyn K Ngh Ha lp 9, Nj gim chi ph, Minh tm ha s vit ch, hnh ti v, sch y in ra 5 ngn quyn, Minh bn ht cho Khai Tr v ti ܮc 60 ngn ng, nm c l 1971, nm sau ti son sch Bi Tp V K Thut, ti mang ljn cho ng Khai Tr xut bn, v cn my quyn K Ngh Ha lp 8, lp 10 ng Khai Tr mua nhng cha xut bn.

 

Ti vn thܩng ljn chi vi Minh, c lc hn ln voi m cng c lc xung t. Mt hm ti ljn, Minh i khi, Bch v Minh  trng coi cng nhn ng sch trn lu, bo ti ln lu v ang bn khch. Ti ln ljn ni mi bit c Cc , Bch ang xem xp nh ca Cc, ri va cܩi a cho ti mt tm nh v ni :

 

- Anh Tng xem tm nh ny p n !

 

Ti va cm nh mi xem qua, Cc vi la ln :

 

-          y! Anh ng xem, em mc c lm!

 

l tm nh mu, Cc ang cho con b, chc l chng Cc chp nh thng b ang b sa cng y ngc nng.

 

T ti khng gp Cc na, ti nh hi c ln i Ban M Thuc, ti c gp Cc Phi Trܩng Tn Sn Nht, Cc bo ti : - Em i dy hc Bnh Long, anh em lm Hiu Trܪng trn y. Sau ny Bnh Long mt, ti t hi by gi Cc v gia nh u ? Cn Minh sau 1975, c lc mua xe l, ch khch chy ܩng Sign Cn Th, ri c gia nh vܮt bin sang c.

 

Sau nghe ngܩi ta ni, c Minh li lm bo Chiu Dng, sau khi ti ri Vit Nam, nghe ni Minh v li Vit Nam, chiu i bn b v kinh doanh . Hi cn Vit Nam ti c gi th cho Minh a ch bo Chiu Dng, gn y anh Nguyn Thanh Bnh cho ti a ch Website u C c, c s kinh doanh ca gia nh Minh, ti gi Email ti thm, tt c NJu khng c hi m.

 

Nm Lc, tt c hc sinh v Cao Thng hc, Trܩng K Thut Phan nh Phng xa tn, sau ny ni m Trܩng Quc Gia Thng Mi do Thy Phan Hu Tt lm Hiu Trܪng, Trܩng N Cng Gia Chnh B N v ng Gim Th Tp lm Hiu trܪng, v sau khi cc Trܩng Quc Gia m Nhc di v vܩn Tao n, Thng Mi, N Cng di ln Trܩng Bch Khoa Ph Th, ni y m Trung Tm Phan nh Phng dy tiu th cng nghip do ha s Nguyn Vn Bnh lm Hiu Trܪng, sau na To i S M ly Trܩng Nguyn Trܩng T (trܧc l Trܩng Thc Nghip) Nj m rng thm To i S, ǰi li h s ct Trܩng Nguyn Trܩng T, gn khu Bn Xe An ng, ni c s Trܩng Qun Y  c. n Tt Mu Thn chnh ph ly ch cho nn nhn tm tr, ri h chim lun, M phi xy ct trn Th c, v c s qu khang trang nn B Gio Dc dnh cho Trܩng Cao ng S Phm K Thut, ly tn l i Hc S Phm K Thut Th c, ng Nguyn Vn i nguyn Gim Th Cao Thng, hi ng thܩng mc o s mi ngn tay trng, qun vi Kaki vng. ng c du hc M ly ܮc bng Tin s gio dc, ܮc b nhim lm khoa trܪng, cn Trܩng K Thut Nguyn Trܩng T th vn tm trong khun vin Nha K Thut cho ljn ngy nay.

 

Ti nh nm Lc hc Xܪng G hc vi Thy Quan, sau Thy lm Hiu Trܪng Trܩng K Thut Cn Th v mt Thy na l ba ca i, hc Rn vi Thy H Vn Vy, L Vn Kit v hc Machine Vapeur vi Thy T, kh i l kh, ton bi l Php Vn, phi hc thuc lng v m t c cu, vn chuyn ca nhng b phn.

 

lp Php Vn hc vi Thy Khu, nghe ni xa Thy tng lm qun Trܪng qun no , Thy vo lp cho hc sinh chp bi ri nm dܧi bn hc tr Nj ngh lng. Thy chn nhng bi vn hay Nj dy, ti cn nh mt bi i nh sau :

 

C mt gnh ht do Php, ljn lng kia ht, anh h diu mt cu th no lm mch lng khn gi, h buc anh ta phi xin li, anh ta cho rng mnh khng c li. ng bu bo anh ta xin li anh ta cng khng khng chu. Sau ng bu ni rng v ming cm manh o, anh ta nn xin li Nj cho mi ngܩi ܮc nh. Do anh ta bng lng v ra sn khu xin li, anh ta ni :

 

- Ti xin li qu v l ti c li !

 

Khn gi chng nhng hi lng m cn v tay tn thܪng anh ta, khi lui vo hu trܩng, c o kp ht hi, ti sao ban u bo anh ta xin li, anh ta nht nh khng xin li, sao by gi li chu xin li, anh ta bo :

 

- Hy nghe cho k li ti ni, ti no c xin li chi u, v nu ti xin li th l ti c li.

 

Lc mi ngܩi mi hiu l anh ta chi ch.

 

Thy Phan Hu Tt vn dy Anh Vn, S a hc vi Thy Nguyn Ngc n, Thy cng c du hc Php. Ton hc vi Thy L Bc Sang, Thy Sang vi Thy Trn Ngc nh, gi hc sinh ra chi hai Thy thܩng th b, tr chuyn vi nhau trong sn trܩng, hnh nh hai Thy l ng hng, qu tnh Cn Th.

 

Nm Ng, ti v vi bn cng lp b chuyn sang Ng D, hc chung vi H Ngc Thu (con ca Thy H Vn Vy),Nguyn c Thn, L Kim Ngha, Dng Vn Thm, L Vn Thm, Trn Xun Minh (?), Trn Thi Thng, Thch Minh Thng, T, Nam, mt cu na lng tay rt di, do bo Sign Mi ca b Bt Tra ng bi c ngܩi ly kh con, nn anh em gi anh ta l con kh ca b Bt Tr.

 

Nm ny hc My N vi Thy Phan Vn Mo, Thy rt kh, hc vi Thy lp im phng phc, mi ln Thy gi ti 2 hc sinh ln tr bi. Anh em thܩng bo gi Thy Mo rui bay ngang bit ǿc hay ci.

 

Thy Nghim Xun Sng dy L Ha, ging Thy hi ngng, b hc sinh nhy, mt hm Thy ni : - Ti ni ngng l do Tri sinh, cc em ng cܩi, ngܩi c tt nguyn mnh ng thng mi phi, cho nn Ci g ca Cesar hy tr li cho Cesar . Cu ni ca Thy, ti vn thc mc v Ci g ca Cesar hy tr li cho Cesar Chng 30 nm sau, ti mi tm thy ngha trong Thnh Kinh. Cu ni y xy ra lc Cha ng thi, La M cai tr ngܩi Do Thi, dn Do Thi v chng li nh cm quyn La M, ngܩi ta mun hi cha, nn hi Cha c nn ng thu hay khng ? Nu Cha bo nn ng thu tc l Cha khng chng La M, dn Do Thi s chng Cha, nu Cha bo ng ng thu tc chng li La M s ܮc lng dn Do Thi, nhng nh cm quyn La M s bt b t Cha v ti xi dn chng nh cm quyn, lc ܮc hi nh th, cha tr li :

 

- Ci g ca Cesar hy tr li cho Cesar.

 

M Cesar l i La M, c hnh tܮng in trn ng tin s dng thi by gi.

 

Cng Dn hc vi Thy L Trng L, Thy L ang hc Lut, em Thy l lut s L Trng Ngha, nghe ni khi tp s ngܩi ta a cho Thy bo cha cho mt tn Vit Cng, ti t hnh l ci chc, cho nn anh em bo gp Thy L th ch cn nܧc b t hnh.

 

Ti nh hnh nh nm ny Thy Phm Vn Lut thn ph ca Phm Minh Lun lm Gim Th kim Gio s hܧng dn Hiu on, cui nm Thy khuyn khch Dng Vn Thm v ti in Rono ǥc san ca Lp, Thy L Nguyn B Tܧc dy Vit Vn cho mt m Stencil, Thy Lut bo ti sang th vin Quc Gia nm trܧc mt B Kinh T (sau ny l Nha ng Vin ca Tܧng Trn nh m, c xܧng ngn vin ting ni Ƕng vin Hunh Hu Tr), mܮn sch m vit v Tht Sn Huyn B, Thy vit th gii thiu, ti sang gp ng L Ngc Tr ng tc gi vi thy Lut v quyn Si Vi ca Nguyn C Trinh, ng Tr cn l tc giVit ng Chnh t t v .... , ng Tr a cho ti quyn sch Php vn vit v a l min Nam ca Trng Vnh K, ti em v nh džc c tun khng thy th v, khng trch ܮc bi no, by gi ngh li thy mnh qu di, sch ca i vn ho, ti mnh dt thi. ng Lut cn xa tay vo nh mnh ca ti, nu c nh mnh, ti s ni ti sau.

 

Cn t bo Xun, thu Thm v ti tm ܮc mt hiu Rono gn Trܩng Trn Lc Tn nh, ba Thm v cnh mai vng, vi 4 t Stencils Nj in 4 mu: Xanh dng, vng, , en, v trn 4 mu thnh ra technicolor, t ܮc k thut cao, p hn tt c bo xun cng quay Rono trong nm .

 

Xܪng my t, thu ܮc To i S Anh cho mt Ƕng c JET, Nj gn bn Thy Mo, anh hc sinh no cng hnh din v trܩng mnh c my mc tn tin, nhng nhn ch khng dm r ti.

 

C hm hc vi Thy Hunh Vn Thc, thn ph ca Hunh Hu Tr, ng em Ƕng c n ra bo tho ht ra ri lp li, lm cho ti chiu mi xong, lp rt cn thn nhng khoi xong th cn d c nm tay no no b lng, ai c, vng njm. em my mn lc cc y hi Thy Phm Vn Ti, Thy bo : - My em coi c ci l no , ling ht n vo trong my i, my ny c lm ri, bao nhiu nm chng ai r ti, my c lc sa cha ngܩi ta thm ch n ch kia, mnh lp ng k thut th n d. Ti bui sng cc em lm mt trt t, ng Thy pht bt tho my ch hc hnh g ci my c l s ! Hc sinh c anh ni : - Hn chi ! Cn m kia, anh em ln ling lun v thng rc.

 

Thy Thc ni ging Nam rc, Tr ni ging Bc rc, hi Thy ti sao vy ? Thy tr li :

 

- C chi kh u ! Hi 1945 ti i tu ra Hi Phng, kt , n sanh Bc, ln ln Bc nn ni ging Bc rc rng.

 

Cn Thy H Vn Vy, ljn nm 1969 ti xung n v Qun C Sc Trng, mi vo trnh din vi i y i i Trܪng, ng ang cn dn ti ch n ng va xong, mt anh Trung S nht cho ti ci cp :

 

- Tha Thiu y!  C ngܩi mi Thiu y ra qun.

 

Ti cn ang phn vn, i i Trܪng khuyn ti :

 

- C anh em mi th anh i chi i, ch l c ngܩi quan th tt cho mnh.

 

Ti cho i i Trܪng ri theo anh Trung s i chng my bܧc ti chic cu xi mng nh, bn cnh cu l ci qun l n s, bܧc vo qun nhn thy H Ngc Thu ngi , chung quanh vi mt s n em. Hn y v pha ti ly ci y bia ni :

 

- Ngi xung ung i my! Gii thiu vi anh em, Chun y Tng l bn hc cng lp, bn ng nghip cng dy trܩng k Thut, nay bn ng ly ca ǩi binh nghip.

 

l ngy binh nghip u tin ca ti, t Thu v ti be bt nhu, c nhng ba ung vi M, chng say mm, mt hm c anh M c vn Trung on, mi chng ti v nh hn nhu, v hn l c gi ngܩi Vit chun b cho chng ti thc n y bn, rܮu my thng bia hp. Thu th c ht  nhc Trnh Cng Sn : Ngܩi con gi Vit Nam da vng, yu la hn yu ni ging..., ch ta trnh mt chng ti, ni t trong bun vng ra :

 

- Ung dm i my anh i! Ai c phn ny m, chng ta u c mun m ܮc, thng nhau khng thng th ung dm i, ch cay ǡng chi cho ti nghip thn em.

 

Thu th vn c ht, m ti th xt xa cho thn phn con ngܩi nht l ngܩi Vit Nam, trong thi bui chin tranh, nay cn , mai mt, thn phn nhܮc tiu, ai cng nh ai. Nhng m khng phi Thu ch diu, khinh bc, bi v nghe ging Thu ht, nhnh i mt hn oanh trng l a. Thu hn c tm hn, hn chi nhc ܮc v cng v ܮc nhng bc tranh, xem ra nh Thu bn cnh Trܩng M Thut Gia nh, chc Thu c hoa tay hn l hc lm.

 

Mt hm ti bn vic k cc Phiu h sa cha khng i ung bia ܮc, Thu i vi cc s quan ti chnh n v, ljn chiu khong 6 gi ti i n cm v ti cng, th  uc h s quan trc bo co c Thy Vy i kim Thu, ti mi Thy ln xe jeep, ch Thy i Bi Xo khng gp, phi ra tn ܩng i Vng Thm mi tm thy Thu.

 

Chng ti ch Thy v thnh ph, vo mt ci qun b sng vng khch ngi, Thy ly trong ti bng ra mt chai Johnny Walker nhn , ǥt trn bn Thy cܩi nh nhng v ni :

 

- Thy con lu v, ba m nh con, m con khng khe nn ba i thm, c chai ny nhu Ǫ.

 

Thy Vy v Thu, chuyn vng qua loa, chm ri hp tng ngm Whisky pha Soda, ti ung t nhng thm nhiu v tnh ph t ca Thy Vy v Thu, h c khong cch tn knh va Nj khng lm mt s thn yu, cha bao gi cng t by t tnh cm vi con, nhng qua nh mt, qua tng hp rܮu ti thy h trao cho nhau tnh cm su sc m . Cho ljn gn 11 gi m, chng ti a Thy v ng trong tri, sng dy sm a Thy ra qun Cy Dng n im tm, ri tin Thy ra v.

 

Ti nh nhng v Hiu Trܪng nh l ng Khoan, ng Tr c Phm Xun , ri K s Cao Thanh nh, Gim Hc l ng Minh, ng L Kim Chn, ng L Thanh Vn, ng Phan Vn Long, Tng Gim Xܪng c ng Phng, Phan Vn Mo, Nguyn Thnh c, Tng Gim Th C L Vn Cha, Gim Th c ng Phng, ng Kim, ng Lut, ng Ti, ng Khoa, ng Nn, ng i, ng Ngc.

 

ng L Kim Chn sau i lm Hiu Trܪng Trܩng K Thut Vnh Long, trܧc khi lm Gim c Nha K Thut, L Vn Cha i lm Hiu Trܪng Trܩng K Thut Long Xuyn, Nguyn Thnh c lm Hiu Trܪng Trܩng Nguyn Trܩng T.

 

Khi K s Cao Thanh nh lm Hiu Trܪng, ng xp nhng hc sinh gii vo lp A, ri B, ri C... nm T, ti hc T A trong c Trn Vn X, Se Vn An, Nguyn nh An, Mai Vn Khoa, Trn Bnh c, Trn Hng Bang, D Quang Thun, Trn Thanh Quang, L Tht, L Kim Ngha, V Duy Dn, Ng Phܧc Tܩng, Nguyn Vn Thun, L Vn Quang, Nguyn Kim Bin, Nguyn c Thn, Nguyn Hu Th l mt lp hc sinh gii v sau ra K s c Nguyn c Thn, D Quang Thun, Hiu Trܪng Trܩng K Thut c L Tht, L Kim Ngha v ti. Ring Trn Bnh c, nm ǰ T Ti 2 K Thut hng Bnh, u lun Math G i Hc Khoa Hc, nhng ngy ku kt qu T Ti l ngy a anh vo bnh vin Grall, v anh b au mng c, anh tri li cc em ng c hc nh anh, ri anh t trn nm .

 

Php Vn hc vi ng Nguyn Vn Chiu nguyn Thanh Tra qun Ƕi ngoi Bc thi chnh ph Nguyn Vn Tm, Vit Vn hc vi L Nguyn B Tܧc.

 

Hc K Ngh Ha vi ng Dng Khc Long, ng Long dy c in bi Rono pht, Ǫ phi chp bi, cho ti nay ti vn cn tm cch l gii, cu hi ca Thy Long l : - Ti sao ngܩi ta ni mnh n ? V d nh ti i c mt mnh n. Ch n do u m ra ?

 

S a th hc vi Thy Nguyn Khnh Nhun, Thy Nhun i dy bng xe hi, n mt ng mode, u chi lng, theo nh chnh Thy k, xa Thy hc trܩng S Phm Nj ra dy cho con em ca Php, v ca Th tܧng Lo Souvana Nouvong hay Phouma l bn hc vi Thy lc y, sau Thy ܮc b dng qua dy Vientaine Lo, ri 1945 xy ra, Thy phi chy sang Thi Lan lnh nn v lm ngh thy bi, Thy c lm Hiu Trܪng Trܩng ng Ty Hc ܩng, trܩng ny ng ca trܧc khi ti ln Sign hc, nhng c s vn cn thy ܩng Hai B Trng, sau Trung Quc mua ct thnh Ta i S Qun Trung Hoa Quc Gia Sign, nghe ni Thy Nhun l anh em vi cc tim vng Nguyn Th Nng v Nguyn Th Ti, ti khng chc l anh em rut, v Nguyn Th Nng, Nguyn Th Ti thi phi Nguyn Th Nhun, Khnh v Th khc nhau.

 

Nm 1974, ti ܮc NJ c lm Hiu Trܪng Trܩng Nguyn Trܩng T, Thy Lu Minh Tun em của Thầy Lưu Lun Trọng, ch rut ca Lu B i dy K Ngh Ha Cao Thng, gp kin ti nn nh Thy Nhun xem cho ngy bn giao, ti phi nghe li. Thy Tun ch xe gn my a ti ljn nh Thy Nhun mt hm chnh chch trܧc ch Tn nh, Thy xem cho ngy bn giao ph hp vi ngy gi anh Phm Vn Ti mun bn giao sm. Cha y mt nm Vit Cng vo, cho nn ti khng bit ܮc c g hn xui khng, v mi vic trܩng vn bnh thܩng.

 

Ti khng nh thi im bt u, nhng khong thi gian ny th c ch Chn, c xe bn nܧc ngt ǥt gn xܪng Ngui, sau li c thm c Lin, chng 16 hay 17 tui ph gip bn vi ch Chn, c Lin tr thnh cy Si cho nhiu ngܩi trng, nn xe nܧc ch Chn ng khch hn trܧc kia.

 

Ngoi cng trܩng, nhng xe ǰ ht x ngu lc, n b v vin, xe bt chin, bnh m tht, kh mc ... bn chim lng l ܩng, cnh st qun nht ui chy qua bn kia l qun nh, qun nh ui chy li qun nht, ranh gii ch l con ܩng Cng L.

 

Thy Phan Hu Thnh l hun luyn vin Th Dc lu nm ca trܩng, sau c thm Thy Phm Vn Su, nm Tam trܩng bt hc sinh lp Tam tham gia th dc ng din, anh em tp nhiu tun l dܧi s hܧng dn ca Thy Thnh, ljn ngy trnh din sn Tao n, c Tng Thng Ng nh Dim ch ta, ti nh ljn on ngi hai chn dui thng ci mnh ra trܧc, hai tay chm vo ngn ci ly , ln nho mt ci, ri ng th thp, bp v nm ngang, hai tay a v pha trܧc, Ƕng tc ny anh Sa Tam B hay C ngܩi hi th, nn chn anh c dng ng ln tri, Tng Thng Dim ph cܩi. Ngy y cc trܩng Gia Long, Trng Vng, Trng Vnh K, Chu Vn An ...

 

Nm Tam ny, ti nh hc Ton vi Thy Nguyn Mnh Cung l Gim c Phi Trܩng Tn Sn Nht, Thy c a anh em ln phi trܩng tham quan, ǥc bit Thy a ln i khng lu ch r nhng ܩng bay, nhng ha hiu.

 

Hc K Ngh Ha vi K s Lm Trܪng khu Bc Cng Chnh Sign, L Ha hc vi Trn Ngc nh.

 

Ti nh hc Php Vn vi gio s Lng Th Pht, tin s Vn Chng Php, ng dy v Le Cid ca Corneil, nay ti ch cn nh mi cu : -  Je peur tout autre que vous .

 

Anh Vn hc vi ng Bu Nghi, Gim c i Pht Thanh Sign, chnh ng Bu Nghi tit l khi cuc o chnh ca i T Nguyn Chnh Thi 11-11-1960, nhy d bao vy Dinh c Lp nhng i Pht Thanh h khng kim sot, Dinh c Lp ni bt xut, ngai bt nhp u c lm sao em bng t trong ra Nj i pht. i nh mt ngܩi nhi ging Tng Thng Nj gi i T Trn Thin Khim v i T Nguyn Vn Thiu em qun t S on 7 M Tho v cu gi. Tuy ng Bu Nghi khng cho bit ngܩi c ti nhi ging y l ai, nhng chng ta NJu bit ch c qui kit Trn Vn Trch, bit ti ca ng lm cho cuc o chnh tht bi. Bu Nghi t Ph Gim c ܮc NJ c Gim c thay vo ch nhc s Thm Onh v hu trܧc .

 

K s Lm dy K Ngh Ha mt thi gian ngn, ng bn vic nn giao cho K s Nguyn Vn Quang xut thn t trܩng Cng Ngh, k s Quan dy chiu Th By, ng ǥt vn NJ: Cc anh nghe ging xong bi K Thut Hc, ljn gi V mun lm chi th lm, min ht gi gp bi lm tun trܧc cho ti l . Th l sau khi nghe ging xong phn k thut, anh em a s b lp i quanh ch Sign hay chui vo cc Rp Hng Bng, ܩng Pasteur, bn hng Trܩng Cao Thng, rp Nam Vit ܩng Tn Tht Thip ( ? ), Casino Sign nm trn ܩng Pasteur, L Li gn ng t L Thnh Tn, Nguyn Trung Trc, Vnh Li nm cnh bnh vin Sign, a s anh em thch i L Li hn v ni c treo chic ng h, pha tܩng bn cnh mn nh, cho nn d bit gi gic ra v.

 

Trn ܩng L Li cn c cc nh sch L Phan, Vn Hu, Khai Tr, Vit Bng Nj anh em xem sch, cn anh no c tin ngi qun Kim Sn ngay gc Nguyn Trung Trc L Li Nj nhn nam thanh, n t i mua sm, cng c khi ngܩi ta ni: Nj nhn ng i qua b i li hoc l Nj ra mt .

 

Hc Cao Thng, ti tin rng anh no cng c dp hng tun i do mt ln cho thanh thn tm hn.

 

Nm Tam v Nh hc sinh lp A khng thay ǰi, nm Nh A ti nh hc Php Vn vi gio s Nguyn Vn Kit. Sign c Gio S Kit v Gio s La dy Php Vn, gp mt trong hai ng y coi nh i ong, ch tr anh no xa kia c hc trܩng Php hay ang theo hc Alliance Francaise th cn c im. Mt hm hc trn lu pha ngoi ܩng, di lp nm st vn phng, ng Kit gi V nh Dn ln bng vit mt cu Php vn, Dn vit khng xui, ng gin qu bܧc li nh nm anh Dn nm xung lu, nhng ng bܧc ljn nhn thy anh Dn cao hn ng, ng mi ph cܩi. ng Kit c bng Cao Hc Trit ca Php, sau ng dy Vn Khoa, Vn Hnh ri Mu Thn, ng vo bng tham gia Chnh Ph Gii Phng Min Nam gi chc B Trܪng B Gio Dc.

 

 

K Ngh Ha hc vi k s Nguyn Vn Phc, ܮc vi thng ng Phc i tu nghip Hoa K, k s L Ti Quc dy th, sau ng Quc ra ng c Thܮng Ngh S trong lin danh Bng Sen.

 

 

L Ha hc vi Thy o c Vnh, hnh nh Thy Vnh l gio s V Trܩng Ton, Thy dy sch ca ng Lm nhng cc bi tp Thy džc thuc lng cho hc sinh chp.

 

Ton hc vi K s Kh Tܮng Hong Hng, c hm Thy nghe hc sinh tnh nguyn i Th c, Thy lp li li ca ngܩi xa : Quc Gia hu s tht phu hu trch . Sau Thy Hng b Ƕng vin, c hc sinh truyn tin Thy b nhim s, i trn lnh ch khng i theo ting gi ca qu hng. Thit h ti chng bit.

 

Cui nm hc ti ng hng t trn 37 hc sinh, c ܮc phn thܪng, vy m ti thi ri T Ti, ngܩi ta ch thi rt 2 keo l au lm ri, vy m nm ti rt ti 4 keo trong 1 nm. Hai ln thi k thut v hai ln thi ph thng.

 

Thi rt, ti bun qu b v qu, chng thit ljn nhng chuyn khc, ljn khai trܩng li, b xp vo hc lp Nh 5, l lp cui cng ca 5 lp Nh, hi ra ti mi bit l k t nm hc Trܩng ch c 1 sinh ng, hc sinh phi chn Anh hay Php, c 4 lp Php Vn v 1 lp Anh Vn. Ti b a vo lp Anh Vn v ti b Sign v qu, khng np n hc li, ljn ngy ht hn, ng Gim th Phm Vn Lut lm n cho ti, khng bit ti chn Php hay Anh Vn, ng tm hc b thy Php Vn ti ܮc 13 im ca gio s Kit cn Anh vn, ti ܮc 14 im ca gio s Nguyn nh Hi vn l chuyn vin ca Unessco, cuc ǩi ti b gim th Lut xa vo s mng t . Tht ra ti u c gii Anh Vn, chng qua ti lm nhim v m s ghi danh, s ghi u bi, gio s Hi him gi ti džc Quatrime Bleu, nhng thng hi c cho ti 14 im. ܮc thy thng cng l tai ha.

 

Nhng b li, Hiu rܪng Cao Thanh nh cho ton l gio s gii dy lp y : Vit Vn vi Gio s L Nguyn B Tܧc, S a Nguyn Khnh Nhun, Anh Vn Phng Thnh thc hnh vi b Le Blanche, Kinh T hc Lut s V T Cu, Ton C An Hng, Ha gio s Bi Xim, L K s Quyn dy Trܩng Cao ng in Hc Ph Th, K Ngh Ha L Ti Quc, Xܪng Hunh Vn Thc.

 

Hc sinh li lp vi ti c Hunh Ngc ip, H Ngc in, V Duy Khit, Ng Phܧc Tܩng, nhng hc sinh lp sau ln hc chung c Hunh Hu Lc, Hong Thanh, Trn Vn Thnh, Nguyn Vn Ngha, Phan Thnh Ta...

 

Ti c hc chung vi Hunh Ngc ip lp Ng D lc cc anh hc lm th, sau ip tr thnh thi s, anh c th ng trong Tp San Sng Di Min Nam do Tchya i c Tun ln ch nhim. Hong Thanh l con ca Ngh s Hong Th Phit ܮc phong hip s ca Ta thnh La M, sau anh tt nghip K s cng ngh ri du hc Php, ring Hunh Hu Lc thܩng a ti sang rp Hng Bng tn tnh c bn v, c y trng rt p v thu m d thng, nhng cn na Lc quen vi Hc con ca Hong Trng Min, Hc p lm, nܧc da trng, mi son , tc ht ngn, ba chng ti thܩng i do ph L Li, chng ti chi thn thit nhau, ra ܩng nhiu ngܩi i qua cn phi ngoi li nhn Hc.  C hm ti ljn nh Hc ܩng Phm Ng Lo (gn cha An Lc ), gp ch Phng, ti bit ch ang hot Ƕng cho bn kia, t ra ch l em ca ng Thanh Ngh ngܩi vit T in Vit Nam cng l nh Vn Hong Trng Min, ch l c ca Hc. Sau 1975, ti khng gp ch Phng, khng bit ch ra sao, ring Hc nm 2000, gp li bn b Cali, cho bit Hc ly v v nh c Php, cn Lc sau khi ra trܩng Cao Thng du hc Nht v Vit Nam lm Ph Gim c Vikyno, sau lm Gim c, vܮt bin b bt Bn Tre, thnh ph H Ch Minh can thip Nj Lc v lm vic cho thnh ph. V Duy Khit hc Lut, sau lm Bin l tnh Phܧc Tuy.

 

Cui nm hc ny, ti t ܮc hng 2 trn 38 hc sinh, v ti LJ T Ti 1 hng Bnh Th, nm y hc sinh lp Nh 5, t s u cao hn cc lp khc, nh c cc gio s dy gii, nht l C An Hng.

 

Nm hc ny ti chu nh hܪng ca Lut s V T Cu, ng vit ch nh, dng bt bi nhiu mu Nj vit ta, nhng mc, tiu mc, ch thch, ti theo cch thc ng trnh by bi hc v bi ging sau ny khi ti i dy hc.

 

Nm Nht, cn li 3 lp, chng ti lp Anh Vn Nht 3, hc S a vi gio s Nguyn B Nhn ng xut thn t trܩng Cao Cp Kinh Doanh ca Php, lc ng lm Gim c nh my xi mng H Tin, sau lm Tng Cc Trܪng Tip T. Anh Vn hc vi gio s Phm Vn Rao, Trit Hc vi gio s Nguyn Mn, Ton v L Ha vi gio s V Mng H, K Ngh Ha vi gio s Trn Th Can, Cng Tc Xܪng vi Thy Lu Lun Trng.

 

Sau ny vo hc Cao ng S Phm K Thut, ti cn hc vi Thy Phm Vn Rao, V Mng H v nhiu gi nht l Trn Th Can mi tun 20 gi trong nm hc u tin.

 

i khi xem li bi v K Ngh Ha c, c mt bi tn ca ti, nhng nt v khng phi ca ti. C moi c nh chuyn nm xa lc cn i hc, lc tm mi ri cng nh ra. Nm 1964 ti ra thm Hu, ng nhn hng trm n sinh vi t o trng i trn cu Trng Tin c Su Vi Mܩi Hai Nhp, i vi ngܩi con gi x Hu do ljn Kim Long, chia tay nhau vi git l vn di phi trܩng Ph Bi, ti hܪng nhng gi pht vui ti ni c , snh vai vi ngܩi p t thn kinh, th Hong Thanh nh cm ci v bi dm ti Nj np cho Thy Trn Th Can.

 

Thy V Mng H c nhiu giai thoi Trܩng Cao Thng, ngy Thy i dy u tin b gc dan v Gim Th khng cho Thy vo trܩng, Thy phi nhn mi Gim Hc ra a Thy vo, ch v Thy i dy cn rt tr c dng th sinh Tri g khng cht , gim th ngh Thy l hc sinh khng mc ng phc, nn khng cho vo trܩng, t v sau Thy H i dy phi tht c vt Nj cho Gim Th phn bit, ti nh my chuyn chng t Thy H c tr thng minh tuyt vi, Thy dy Ton, L Ha Nht, ang džc bi cho hc sinh chp, chung reo ht gi, Thy b ra khi lp, tun sau džc tip cho hc sinh chp. Bi tp Thy chm xong tr li cho hc sinh, sau ch gi vi hc sinh Nj ghi im, nhng hc sinh khc Thy ghi theo tr nh.

 

Cn mt chuyn na, Nj ti k theo thi gian. Hm i nghe kt qu thi T Ti 2, kt qu ku vo khong 11 gi, Ng Phܧc Tܩng v ti ljn trܩng sm nn i ra Nguyn Hu chi ri theo ܩng Hunh Thc Khng tr v, khi i qua ng t Pasteur, t pha kia mt chic cyclo chy ngܮc chiu, trn xe ch mt Xm, c ta mc vy m, v gi thi Nj tc ci bng rn ln, Tܩng nhn ti cܩi ri ni : - Cht cha ri ! i nghe kt qu m gp ci iu ny, rt l ci chc! Tܩng c v lo u, vo trܩng chng ti i ngang phng Hiu Trܪng, gp V Mng H t hܧng Hi ng Thi phng Gio S i ti, ti hi cu may :

 

-          Tha Thy hai a em u rt ?

 

Thy cܩi v tr li khng cht suy ngh :

 

-          C hai anh NJu u.

 

Tܩng v ti khng tin cht no, v trܧc chng ti u c gp Nj nh Thy xem im, vy th lm sao Thy quan tm ljn, chng l Thy phi nh ht hc sinh cc lp Nht 1, 2 v 3.

 

Ri kt qu ܮc dn ln bng, c Tܩng v ti NJu u,  chng ti phc tr nh ca Thy V Mng H.

 

Tܩng v ti cn mt chuyn vui na, mt hm hai chng ti p xe v ti ci ng h Ch Bn Thnh, c anh Cnh st ng gc trong lng chim, thi ci chn cc xe dng li cho ngܩi i b qua ܩng, trܧc mt chng ti c hai c gi tui chng hai mi, ch nhau trn xe Velo Solex, c ngi sau n mc tht hp dn, Tܩng buc ming ni : Ch C ny n mc Vm qu ! C y ngut Tܩng mt ci ri ni : - Mun khng ? Tao ci ra cho m coi ! Tܩng p ngay: - y Cnh st ka ! ng c lm u nghe! . Ting ci Cnh St r ln, chic Velo vt l, Tܩng lc u ni : - Con gi g m dn mm, dn ming th !

 

Trong nm hc cui , mt hm v ha s Phm Thng, i lm S V Sinh v, ch ni vi ti :

 

- Ch Su ! ch gii thiu cho ch mt c, p v d thng, cng lm s vi ch, nu hp ch c th tin ti hn nhn.

 

Ti tr nh ha s  Phm Thng, anh ch xem ti nh rut tht, nghe ch ni ti ngh mnh cng khng phi t, khng lm quen vi my c ܮc hay sao m phi Ǯi c ngܩi gii thiu. Nhng ngh li c gp mt c no th cng c hi chi u. Th l hai hm sau ngy Th Nm ti ljn S V Sinh ܩng Hin Vng, c ta c bui tu nghip ti khng gp ܮc. Hai hm sau ti tr li mi gp, t bui gp mt u tin , nhen nhm trong ti mt cm tnh, sau ti ljn thm chi nh, ti bit nng l hc sinh Gia Long.

 

Ti nh li, nm xa thi c lm Hiu Trܪng, c anh Tt cu th bng trn ca trܩng, khng hiu v sao li phng u bn b ro ca Trܩng N Trung Hc Gia Long, b cnh st bt gii ta v ti Cng Xc Tu S . Thy Phan Hu Tt ni : C Phm Xun Hiu Trܪng Cao Thng vi b Trn Th Hi Hiu Trܪng Gia Long c chuyn gy cn nn : Tru b hc nhau, rui mui cht .

 

Hc sinh cn thܩng kho nhau, cho l n sinh Gia Long ch Nj ljn hc sinh Petrus K, cn n sinh Trng Vng ch Nj ti hc sinh Chu Vn An, cho nn ti cng cn b m nh : Vi cho ܮc n sinh Gia Long khng phi d. Chnh v vy, ti t nh phi chinh phc cho ܮc ngܩi p, m qu tht ti ܮc, l nh ti ngy nay.

 

 

Cho php ti ܮc cm n nh ti, ngܩi khuyn khch, an i ti nhiu mt, lc thnh cng cng nh khi tht bi, nhng dng ghi ny nu khng c nh ti nh ngun cm hng thc dc, chc ti cng chng ghi chp ܮc dng no. Nhc mu ti, hc Trܩng o Tm, nh ti hc Trܩng Gia Long, con gi t ca ti hc Trܩng Nguyn Th Minh Khai, 3 th h c ba tn gi khc nhau, nhng cng ch l mt Trܩng N Trung Hc danh ting min Nam

 

Cng nh nhng trܩng khc l Petrus K, Gia Long, Bc i, Marie Curie... Trܩng Cao Thng cng c ci ng h tht to, ǥt trn lu ca di Xܪng, i in vi vn phng, mt s phng hc cng c th nhn thy, n ǥc bit l ng ngoi ܩng cng nh trong sn trܩng NJu c th nhn thy gi gic trn chic ng h ny.

 

Trܩng ti, Trܩng K Thut Cao Thng, Trܩng My, Trܩng Bch Ngh, nhiu ngܩi hc , mi ngܩi c k nim khc nhau, ni Tn c Thng, H Ch Minh, Nguyn Vn Thiu nhng ngܩi lm nn lch s tng theo hc, cng vi ti cn Nj nghn sau, vi ti cng nh nhiu ngܩi khc l hc sinh ca Trܩng Cao Thng, s khng qun ܮc nhng k nim v trܩng hc ca mnh, n cn gn lin vi ch Bn Thnh vi ܩng L Li. l trung tm, l ni bun bn sm qut ca th min Nam. Xin mܮn th ca Nguyn Du Nj din t ni y :

 

     Dp du ti t giai nhn,

     Nga xe nh nܧc, o qun nh nm .   

 

Louisville, ngy 31 thng 3 nm 2001