Thằng Bờm

Ngy xưa, c một cậu b tc bờm, người ta gọi tn l Bờm, cha mẹ mất sớm phải giữ tru cho ng ph hộ, gần đ c một ng đồ, sau những buổi chiều đuổi tru về chuồng, Bờm hay đến nh ng đồ chơi với lũ học tr. Dần dần ng đồ để đến, thấy Bờm tỏ ra thng minh nn ng đồ bỏ cng ra dạy cho Bờm để hiểu được lễ nghĩa của thnh hiền.

Một hm Bờm đuổi tru ra đồng ăn cỏ, đến trưa Bờm nằm dưới tn cy, c gi hiu hiu thổi nn ngủ qun bỏ tru ăn gần hết đm mạ non của người khc, lc giật mnh thức dậy vừa sợ bị đn vừa tức giận tru Bờm chạy thẳng đến đm mạ miệng h ht, tay đnh tru. Đn tru sợ hi chạy tứ tung, dẫm nt cả những đm mạ khc, dn lng thấy thế h ht rượt tru, c người đập chết hết một con.

Bờm biết tội, khng dm trở về nh ng ph hộ, lầm lủi chạy trốn vo rừng, đến chỗ kia mỏi chn, Bờm tm một phiến đ ngồi ln đ, nhn cảnh vật chung quanh l rừng, tứ bề vắng vẻ, bụng lại đi, tủi thn Bờm gục đầu xuống gối khc.

Một lc lu Bờm ngc đầu ln th lạ thay, trước mặt Bờm một ng lo ru tc bạc phơ, tướng người hiện hậu, tay cầm một chiếc quạt mo, vừa quạt vừa hỏi Bờm:

- Ny cậu b! Sao cậu lại tm nơi vắng vẻ ny để khc? C chuyện chi ni ra lo sẽ gip cho.

Bờm đứng ln lễ php thuật lại mọi chuyện về đn tru ph hoại cc đm mạ non. Nghe xong ng lo n tồn bảo Bờm:

- Nghe qua cu chuyện, lo thương cho cậu b lắm, hiện nay lo c cy quạt ny, lo cho cậu b. Tuy hnh dng n tầm thường nhưng lại qu v cng. Cậu b muốn g n c thể gip được hết.

Bờm đưa hai tay nhận cy quạt, sau khi trao cho Bờm ng lo cn dặn thm:

- Lo dặn điều ny cậu b nhớ kỹ. Đy l cy quạt ước. Muốn g cứ ước với quạt l c ngay, nhưng n l sinh mạng của người c quạt. Nếu ước điều chi c hại cho người khc, cy quạt sẽ tp lại v đến ngy no đ, cy quạt bằng hạt gạo th người lm chủ cy quạt sẽ chết.

ng lo vừa ni xong, bỗng một trận gi to nổi ln lm cho Bờm phải nhắm mắt lại, lc mở ra ng lo đ biến mất rồi. Bờm nghĩ ngay đy l Bụt hiện ra cứu gip liền quỳ xuống lạy tạ ơn. Lạy xong Bờm cầm quạt tm lối cũ đi về.

Lc đi qua mấy đm mạ hư, Bờm nghĩ đến chiếc quạt qu, muốn thử xem linh nghiệm thế no, Bờm cầm quạt đưa ln trước mặt ni: "Ước g tất cả cc đm mạ hư, trở lại xanh tươi như trước. Vừa ni xong, một cơn gi mạnh thổi qua, cc đm mạ trở lại tươi tốt như xưa. Bờm mừng rỡ cắm đầu chạy ngay về nh ng ph hộ.

Khi về tới ng, thấy trong nh c những người hng xm v ng ph hộ cải vả về đn tru v mấy đm mạ bị hư. Bờm lm như khng biết chuyện g hỏi to:

- C chuyện g m c bc đến đy đng thế?

Nghe tiếng, ng ph hộ tm thấy Bờm m về cơn giận lại nổi ln liền lớn tiếng mắng:

- Thằng chết bầm! Mầy cn dm vc xc về đy ? My để tru ph hại người ta, ngừơi ta đ đập chết hết một con lại cn bắt đền mấy đm mạ, my cn lớn lối nữa ! Tao đnh cho bể mặt ra by giờ.

Bờm ci lại:

- Con c lm g đu! Ai dm ni mạ hư? Nếu hư một con xin đền mười cn bằng khng th tnh lm sao với con đy?

Ngay lc đ cmột người từ ngoi ruộng về cho biết khng hiểu v sao cc đm mạ trở lại xanh tươi như cũ. Những người c mạ hư bn tn bn nghi liền ko nhau ra ruộng xem lại, cn ng ph hộ vẫn khng tin hỏi lại Bờm với giọng gay gắt:

- My ni mạ khng hư cn con tru họ đ đập cht ngoi đồng chnh mắt tao trng thấy th thế no?

- Dạ đu c con tru no bị đập chết!

Trả lời xong, Bờm lại đưa cy quạt ln ước nho nhỏ: "Ước chi cho tru sống lại v trở về đy. Bờm vừa ước xong, con tru từ ngoi đồng chạy xồng xộc vo sn trước đi mắt kinh ngạc của ng ph hộ. ng ph hộ thay đổi thi độ, bắt đầu dịu giọng với Bờm:

- C phải my vừa c php lạ? V chnh tao đ trng thấy tận mắt con tru ny bị họ đập chết nằm gần nơi mộ ng B kia m!

Bờm khng muốn tru ghẹo, liền đưa cy quạt mo cho ng ph hộ xem:

- Đy l php lạ, một cy quạt mo, nhưng ti ước g c nấy.

ng ph hộ thấy Bờm c cy quạt qu lại cng dịu ngọt với Bờm:

- Con hy đổi cho ta, ta lấy quạt, con lấy ba b! Con lm ruộng của ta trong vi năm con sẽ giu c như mọi người.

Bờm mỉm cười đp:

- Con khng thch b vả lại t qu!

- Vậy ta đổi cho con thm chn tru nữa nghe?

Bờm vẫn mỉm cười ni tiếp:

- Thm chnh tru vẫn t, nhưng ni thật cho biết, quạt ny khng gip cho ng được sống lu, v mỗi ngy n mỗi tp lại, cng tp ng cng sớm đến với ci chết nếu ng lm chủ cy quạt ny.

Biết Bờm khng ni dối, nghe đến đy, ng ph hộ đm ra sợ cy quạt liền tm cch xua đuổi Bờm đi. V ng tin tưởng nếu Bờm ở trong nh nột ngy kia th chnh cy quạt lại mang đến cho gia đnh ng những điều khng tốt.

Rời khỏi nh ng ph hộ, Bờm qua lng khc định tm chổ nương thn. Trong lng đ c một ng ph hộ biết Bờm c quạt ước nn đn Bờm về nh.

ng ph hộ ny tuy giu nhưng tnh lại keo kiệt, muốn được quạt ước m khng mất của nn lập kế by ra mt tiệc rượu đi Bờm. Lần đầu tin Bờm được một bữa ăn sang trọng, thm ng ph hộ dng lời ngon tiếng ngọt p rượu, giữa bữa tiệc Bờm đ say mm, ng ph hộ liền thực hnh đng theo kế đ dự tnh sẵn, liền lấy quạt mo cất kỹ vo trong tủ rồi vc xc Bờm bỏ vo trong rừng định bụng để cho th ăn thịt.

Lc Bờm cn nằm say ngủ trong rừng, cmột con quạ tưởng l thy ma nn đp xuống mổ mắt Bờm. Tron cơn say ngủ, Bờm cảm thấy bị đau điếng ở mắt liền lấy tay chụp, khng ngờ bắt được quạ. Nắm chặt quạ trong tay Bờm bắt đầu tỉnh lại, nhnh cảnh vật nghĩ đến thn phận, Bờm đon ra được d tm của lo ph hộ kia. Trong lc đ quạ lại biết ni tiếng người, cất tiếng van xin với Bờm:

- Ti tưởng anh đ chết nn ti lỡ lầm, xin anh tha chết ti sẽ đền ơn đp nghĩa.

Bờm biết c thể nhờ quạ lấy lại quạt được nn đp:

- Đựơc rồi, ta sẽ tha chết cho mi, nhưng mi phải đến nh ng ph hộ lấy lại cy quạt mo cho ta.

Sau khi quạ bằng lng, Bờm thả tay ra, quạ bay tm nh ng ph hộ.

Bỏ Bờm ở trong rừng, ng ph hộ trở về nh vo mở tủ định lấy quạt , ước một điều, nhưng vừa mới cầm quạt ln tay, đ bị quạ đến cướp bay đi, ng ph hộ quơ ngay chn bt trn bn nm theo nhưng khng cn kịp nữa quạ đ bay xa.

Bờm bị đau ở mắt nằm chờ một chốc th quạ mang quạt lại trả. C quạt Bờm ước: "Ươc g cho mắt trở lại như xưa".

Vừa ước xong, Bờm nghe quạ ku ln một tiếng to, từ trong miệng quạ vọt ra một vật bay vo mặt Bờm, rồi mắt Bờm trở lại như xưa.

Bờm v quạ từ gi nhau. Bờm trở lại nh ng ph hộ. Mới trng thấy Bờm ng ph hộ đ sợ hi; nhưng sau biết Bờm khng c trch mắng h cho nn ng lại xin đổi một ao c m, ng ni:

- Cậu hy nhường quạt cho ti, cậu lấy ao c m, c ti by giờ c cả một ao rộng lớn. Cậu thử nghĩ, một con đẻ thnh trăm, trăm trăm thnh vạn chẳng mấy năm cậu sẽ giu to, giữ quạt lm chi m cậu vẫn ngho khổ.

Bờm mỉm cười trả lời:

- Ti c thể lấy ao c của ng, nhưng chiếc quạt mo ny khng thể gip ng sống lu, tri lại khi ng lm chủ n, ng lại phải chết sớm v n, nếu ng dng n để ước giu thm hay ước những điều c hại cho người khc.

Nghe qua, ng ph hộ khng cn thch cy quạt mo nữa, lại tm cch xua đuổi Bờm đi.

Bờm chẳng tiếc g lo ph hộ keo kiệt đ, nhất l lại c tnh xấu vừa tham vừa hại người, chẳng qua Bờm trở lại cốt để cho lo thấy Bờm vẫn cn sống m thi. Sau khi ra khỏi nh, Bờm để thấy cy quạt đ tp lại một phần. Bờm tự hứa sẽ khng ước một điều g quấy v cũng khng lm điều g c hại cho người khc.

Rời khỏi nh lo ph hộ, Bờm quyết định từ đy sẽ đi chơi xem phong cảnh. Trn đường phiu bạt, Bờm thấy trẻ con bằng tuổi đứa no cũng quần o sạch sẽ nn Bờm ước với quạt: "Ước g ta c bộ quần o đẹp".

Sau một cơn gi thổi mạnh qua, khi mở mắt ra Bờm thấy mnh đ c bộ quần o mới thật đẹp, đem so lại với những đứa trẻ khc th chẳng ai bằng Bờm. Một hm Bờm đi ngang qua đinh một ng quan, vị quan ny trước đ c nghe ni về Bờm nn sai lnh hầu ra đn mời Bờm về đinh, tiếp đi như một vị khch, sai lnh hầu dẫn Bờm xem hoa thơm cỏ lạ, sai giai nhn lm rượu thịt thết đi.

Buổi tiệc tối hm đ c đủ mn ngon vật lạ, Bờm cảm thấy thch th hơn những buổi tiệc trước. Rồi ngy ny quan ngy nọ Bờm vẫn được vị quan tiếp đi n cần. Cho đến một hm vị quan mới tỏ muốn đổi một b gỗ lim để lấy quạt mo.

Vị quan ni với Bờm:

- Ti đ c nh cao cửa rộng, nhưng lại muốn cất thm hơn ln. V thế ti cho mua gỗ qu về để xy cất lại. Nếu anh bằng lng ti xin đổi cả b gỗ vừa mới đem về để chỉ lấy cy quạt ước của anh.

Bờm lễ php đp:

- Ti cm ơn quan c lng tốt, nhưng ti khng thch cất nh.

Vị quan nghĩ Bờm chưa c vợ con nn chưa muốn cất nh, liền dng kế mỹ nhn, gọi con gi ra cho Bờm thấy mặt. Khi c gi con quan ra nh khch, Bờm thoạt trng c gi thật xinh, tri lại c gi c tnh khinh người nn khi vị quan hỏi Bờm:

- Đy l con gi ti, nếu anh bằng lng ti sẽ gả cho anh, anh nghĩ thế no?

Bờm đp ngay:

- Bẩm quan, ti cũng thương con quan...

Bờm ni chưa dứt cu đ bị c gi mắng:

- Ny thằng b kia, người ở đầu đường x chợ ai m thm lấy ngươi, ngươi c thương th về m thương cha, thương mẹ ngươi đi!

Ni xong c gi quay gt vo trong phng, vị quan thương con cũng tiếc cho kế hoạch mnh bị hỏng đnh im lặng, thấy thế Bờm cm ơn, cho từ gi lại cất bước lng du.

Một hm Bờm đi qua vừa khỏi một cnh rừng th gặp ngay nh của một ng ph hộ khc, ng ph hộ mời Bờm vo nh rồi đem ra một con chim đồi mồi định để đổi chiếc quạt, ng ph hộ ni:

- Cậu c chiếc ước, ti lại c con chim đồi mồi, chim ny qu khn km g chiếc quạt, khi n ht vo ma h th cả nh sẽ mt, vo ma đng th ấm.

Bờm ni với ng ph hộ:

- Thưa ng, ng c con chim đồi mồi, ti c cy quạt ước, cả hai mn đều qu, lm sao biết vật no qu nhiều vật no qu t. Thi th chim ng nui quạt ti giữ.

n g ph hộ nghe Bờm ni chỉ biết cười, rồi sai gia nhn dọn tiệc đi. Hm sau Bờm lại từ gi ra đi.

Cng ngy, Bờm cng đi dần về kinh đ, quyết đến nơi để xem thnh lũy cung điện. Dọc đường một hm Bờm gặp lại ng thầy đồ năm xưa, by giờ gặp lc ngho tng phải ăn xin. ng đồ đang xin một nắm xi trn tay của một đứa b con của một ng ph hộ. Đứa b bằng lng cho, đ trao tận tay ng đồ nhưng ng ph hộ khng bằng lng dnh lại v xua đuổi ng đồ. Bờm thấy cảnh thầy bị nhục nh, quyết sẽ can thiệp để mang lại danh dự cho thầy.

Bờm tiến đến cho thầy rồi ni cng ng ph hộ:

- Ti l học tr của ng ny, ng cứ đưa cho thầy ti nắm xi, ti bằng lng đền lại gấp mười lần nếu ng muốn.

ng ph hộ cười chua cht ni với hai thầy tr Bờm:

- Ta lại qu nắm xi của ta, ta khng muốn cho ai cả. Ai c g qu ti mới bằng lng đổi.

Bờm quyết định rửa nhục cho thầy nn ni chắc với ng ph hộ:

- Ti sẵn lng đổi nắm xi đ với tất cả những g qu gi của ti!

ng ph hộ ni:

- C phải anh l Bờm khng? Nếu phải, anh c bằng lng đổi với ta cy quạt mo đ nh!

Bờm sẵn lng đưa quạt cho ng ph hộ để lấy nắm xi. Sau khi trao xi cho thầy đồ, thầy đồ tiếp lấy đang ănngấu nghiến v đi bỗng một cơn gi mạnh thổi ln, lc gi ngừng thổi ng ph hộ kia đ biến thnh một ng lo hiền từ. Bờm nhận ra được ngay l Bụt nn quỳ xuống lạy:

Bụt nhn Bờm với vẻ hi lng ni:

- Tốt lắm! Anh biết thương người ngho kh, biết đền ơn đp nghĩa, biết giữ lng trong sạc khng tham lam nn ta đến đy để lấy lại quạt. By giờ anh khng cần giữ quạt nữa, với tấm lng của anh với cch ăn ở rồi sau ny anh se nn danh phận, qiu sang, anh giữ quạt ny khng c lợi m cn thm hại.

Bụt ni xong biến mất theo một cơn cuồng phong.

Thầy đồ v Bờm theo đường cũ trở về lng. Dọc đường khi gh thăm một vị quan bạn học cũ của thầy đồ. Bờm nhận ra chnh vị quan đ tiếp đi Bờm n cần lc trước, vị quan cũng nhớ ra Bờm nn bằng lng gả c con gi cho Bờm. ng đồ lại ở nh vị quan lớn với Bờm, từ đ lo dạy dỗ, Bờm cũng quyết học hnh mong chờ khoa thi c dịp bảng hổ để tn.

Cuộc đời Bờm cn để lại ngy nay qua một bi v như sau:

Thằng Bờm c ci quạt mo.
Ph ng xin đổi ba b chn tru,
Bờm rằng "-Bờm chẳng lấy tru".
Ph ng xin đổi ao su c m.
Bờm rằng: "Bờm chẳng lấy m",
Ph ng xin đổi ba b gỗ lim,
Bờm rằng: "Bờm chẳng lấy lim".
Ph ng xin đổi con chim đồi mồi,
Bờm rằng: "Bờm chẳng lấy mồi".
Ph ng xin đổi nắm xi Bờm cười.

Trở về mục luc