Tai Biến Mạch Mu No
Bc sĩ Nguyễn văn Đch

*

Tai biến Mạch Mu No (TBMN) l biến chứng xảy ra đốt ngột khi sự tưới mu no bị giảm. No hay c l trung tm của thức, gip ta nhận biết, suy nghĩ v hnh động. No cần được nui sống để lm việc. No được nui dưỡng nhờ 4 mạch mu hợp thnh vng đai ở đy no. Khi sự cung cấp mu bị cản trở, phần no do mạch mu tương ứng nui dưỡng bị hủy họai gy ra tai biến mạch no. Tnh trạng xảy ra đột ngột c thể gy tử vong hay tn phế như bị liệt nửa người.

Hỏi: B con thường ni trng gi vậy trng gi c phải l tai biến mạch no khng?

Đp: Trng gi l một từ m dn gian dng để chỉ những tnh trạng nguy kịch km theo bất tỉnh. Trng gi c thể bao gồm TBMN v ngất xỉu do cơn đau tim cấp. Chữ trng gi rộng v mơ hồ, ngụ trng gi độc khiến cho bất tỉnh, điều đ khng đng. C những chữ hay tin tưởng m dn chng tin v quen dng từ ngn năm khi chưa c khoa học như trng gi cho rằng bệnh tật do yếu tố bn ngoi khiến cho người khng may th bị bệnh giống như bị st đnh, trong khi bệnh tật ở trong cơ thể v ta c thể pht hiện, điều trị v phng ngừa được.Ta cần dng chữ đng v suy nghĩ theo khoa học.

Hỏi: Vậy lm sao biết l bi TBMN?

Đp: Đặc tnh của TBMN l xảy ra đột ngột: bnh nhn đột nhin bất tỉnh, t quỵ xuống, c khi khng bất tỉnh nhưng đột ngột liệt nửa người, mo miệng, khng ni đựợc hoặc ni ngọng; c khi bị t nửa người hoặc khng nhn được một bn hoặc một phần; hoặc đột ngột mất thăng bằng, lảo đảo đi khng vững hoặc nhức đầu dữ dội, i mửa hoặc co giật. Bệnh tiến triển c thể nặng dần gy tử vong, một số bị liệt với nhiều mức độ khc nhau, một số c thể phục hồi gần hon ton. Những người đ bị TBMN d đ hồi phục vẫn dễ bị ti pht v khi bị ti pht th c thể bị nặng hơn trước.

Hỏi: Tại sao bị TBMN?

Đp: Như những chữ TBMN cho thấy, đ l tai nạn ở no do bệnh của mạch mu. Mạch mu nui dưỡng no bị nghẹt hoặc bị vỡ khiến cho no bị hư họai. Trong xơ vữa động mạch, chất cholesterol đọng vo thnh mạch mu lm hẹp lng động mạch, dần dần lm tắc động mạch, mu khng lưu thng được. C trường hợp một mảng xơ vữa trc khỏi thnh mạch, theo dng mu lm tắc một động mạch oở dưới dng, cũng c trường hợp một cục mu động từ tim bơm ra lm tắc mạch. Cao p huyết lu ngy lm vỡ mạch mu, mu chảy vo m no hoặc c dị tật ở mạch mu khiến cho mạch mu bị vỡ.

Hỏi: Những ai dễ bị TBMN?

Đp: Những người c tuổi, cng nhiều tuổi cng dễ bị TBMN, những người cao p huyết, tiểu đường, cao mỡ trong mu, ht thuốc l, mập dễ bị TBMN.

Hỏi: Cần lm g khi c người bị TBMN?

Đp: TBMN l một tnh trạng khẩn cấp, cần gọi cấp cứu. Ở Mỹ hy quay 911, đừng ngai n tiếng Anh, sẽ c người đến gip. Đừng để mất thời gian, v trong một số trường hợp, nếu dược cấp cứu trong 3 giờ đầu c thể dng thuốc lm thng động mạch bị hẹp do đ hạn chế tổn thương. Trong một số trường hợp khc, bệnh c thể bắt đầu nhẹ nhưng trở nặng dần, khiến cho bệnh nhn hn m su, c rối lọan tim mạch, suy h hấp, ngưng thở.Tất cả cc bệnh nhn cần được theo di ở khu săn sc tch cực c sẵn cc phương tiện hồi sinh cấp cứu..Trong khi chờ xe cấp cứu, cần để bệnh nhn nằm yn, nới rộng quần o, theo di sắc diện, nhịp thở. Nếu bệnh nhn i mửa, cần để đầu nghing sang một bn, dng tay lấy cc chất i mửa từ mũi v miệng bệnh nhn. Nếu bệnh nhn co giật, cũng cần để bệnh nhn nằm nghing, đề phng bệnh nhn cắn vo lưỡi bằng cch dng khăn vải quấn quanh một chiếc đũa hay cn muỗng đặt giữa hai hm răng của bệnh nhn.

Hỏi: B con quen nặn chanh, cạo gi, lm như vậy c lợi g khng?

Đp: Cạo gi chẳng c lợi tuy cũng chẳng lm hại, chỉ mất th giờ v gy bầm tm ở da. Nặn chanh vo miệng l điều cần trnh v người hn m khng nuốt được, dễ bị sặc v ht vo phổi gy sưng phổi hoặc c phản xạ lm cho ngưng thở. Những cch nặn chanh vo miệng l nhũng việc lm tự pht do khng hiểu biết, chẳng gip được g, lại c thể gy hại v nguyn nhn gy bệnh l tắc mạch mu hoặc chảy mu ở trong c.

Hỏi: C thể lm g để trnh bị TBMN?

Đp: Cần giảm cc yếu tố nguy cơ gy bệnh tim mạch:

- cần pht hiện cao p huyết sớm v chữa cao p huyết tốt, nhất l ở những người trn 40 tuổi, c tiền sử gia đinh cao p huyết v bệnh tim mạch;

- cần giảm cholesterol trong mu, ăn t chất bo, nhiều rau tri cy;

- ăn giảm muối;

- pht hiện v chữa tiểu đường tốt;

- khng ht thuốc l; khng uống rượu, hoặc uống rượu vừa phải;

- khng dng cc chất ma ty như cocaine;

- năng vận động, tập luyện.

Hỏi: C cch no ngừa TBMN?

Đp: C nghin cứu chứng tỏ rằng aspirine giảm tỉ lệ TBMN v đau tim ở những người cao p huyết.

Hỏi: Uống aspirine c sợ bị đau bao tử khng?

Đp: Aspirine liều nhỏ 81 mg/ngy theo thống k c lợi hơn c hại. C thể c một số t người bị biến chứng chảy mu ở bao tử hoặc ở no nhưng số người trnh được TBMN v đau tim nhiều hơn nn nhn chung m ni những người bị cao p huyết uống aspirine c lợi hơn l khng uống. Ta dng aspirine đng đối tượng, khng dng aspirine nếu bị lot bao tử, suy gan, suy thận, bị cc bệnh chảy mu, đang dng thuốc chống đng hoặc bị dị ứng với aspirine. Nn tham khảo với bc sĩ gia đnh về việc dng aspirine để ngừa bệnh tim mạch cho ph hợp với từng trường hợp.

Hỏi: C thể lm g để gip những người đ bị TBMN?

Đp: TBMN lm cho 20% bệnh nhn bị chết, một số nhỏ c thể phục hồi gần hon ton, phần lớn bị liệt trở thnh gnh nặng cho gia đnh v x hội. Sau điều trị nội khoa cần lm vật l trị liệu sớm để gip bệnh nhn phục hồi lại cc khả năng sinh họat như tập ni cho những người khng ni được, tập đi, tập cch dng gậy hoặc xe lăn, tập cch mặc quần o ...để bệnh nhn c thể sống độc lập

Hỏi: C thể no biết trước TBMN?

Đp: Khng thể biết trước được ai sẽ bị TBMN. C những trường hợp gọi l Cơn thong thiếu mu no: bệnh nhn c triệu chứng giống TBMN nhưng rất nhẹ thường chỉ ko di 5-10 pht rồi tự chấm dứt th dụ bỗng nhin bị lẫn lộn, ni khng r hoặc nghe khng hiểu, yếu nhẹ hoặc t nửa người hoặc một chi, khng nhn thấy hon ton hay một nửa thị trường. Một số người bị cơn thong thiếu mu no c thể sẽ bị TBMN nhất l trong 48 giờ do đ cơn thong thiếu mu no c thể l dấu bo hiệu của TBMN.

Hỏi: Vậy phải lm g nếu bị cơn thong thiếu mu no?

Đp: Thong thiếu mu no cũng l trường hợp khẩn cấp. Nếu mới bị, cần đi cấp cứu. Bệnh nhn khng được tự li xe, phải được thn nhn hoặc xe cấp cứu chở đi. Nếu cơn thong thiếu đ xảy ra từ 1-2 ngy trước, bệnh nhn cần được khm ngay tại phng khm hay tại cấp cứu. Trong mọi trường hợp, bệnh nhn cần được khảo st để xc định chẩn đan, tm nguyn nhn v điều trị lọai trừ nguyn nhn để trnh tai biến mạch no .

Tm lại TBMN l một biến chứng nguy hiểm nhưng c thể trnh hay giảm bớt được nếu ta sống lnh mạnh, điều trị cao p huyết, tiểu đường, cao mỡ trong mu tốt. Tại cc nước kinh tế pht triển, số người bị TBMN đ giảm r rệt trong ba chục năm qua, điều ny cho thấy lợi ch của sự điều trị cao p huyết tch cực cũng như tầm quan trọng của sự săn sc sức khỏe ton diện v vai tr của bc sĩ gia đnh.

Ngy 13-2-2008

Bs Nguyễn Văn Đch.

Xin ty nghi sử dụng v phổ biến bi viết của Bs Nguyễn Văn Đch.

Xin ghi r nguồn Y Dược Ngy Nay, www.yduocngaynay.com