CM (HEO) H1N1 L CM G ?

 

CM (HEO) H1N1

 

Bc sĩ Nguyễn Đức M.D.

 

Trong mấy tuần lễ vừa qua, tin tức về Cm Heo (Swine Flu) đ được truyền thng tới tấp loan bo, thảo luận. Dn chng rất quan tm v e ngại theo di.

Trong khi đ th cc chuyn vin  y tế cng cộng trn thế giới đ nhm họp khẩn cấp tại Geneve để thảo luận về tnh trạng nguy hại của cm heo ở loi người hiện đang xảy ra tại mấy quốc gia Bắc Mỹ v tm biện php đối ph. Họ lin tục thảo luận  với nhau bằng điện thoại v sẽ họp lại một lần nữa vo ngy thứ ba 28/4/2009 để duyệt xt tnh hnh v cn nhắc xem c cần tuyn bố tnh trạng dịch bệnh.

Tổng Gim Đốc Cơ Quan Y tế Thế Giới Margaret Chan tuyn bố:

- Đy l một vấn đề sức khỏe cng cộng khẩn cấp c tnh cch ton cầu v virus gy ra cm heo tại Mexico l loại mới lạ, rất nguy hiểm v c khả năng gy dịch cho nhiều quốc gia.

Cơ quan Y tế Thế giới yu cầu cc quốc tăng cường theo di sự xuất hiện đột ngột của cc bệnh c triệu chứng giống như cm v cc trường hợp sưng phổi trầm trọng.

Tại Hoa Kỳ, nhn vin Cơ quan Phng Bệnh CDC được khẩn cấp đưa tới cc tiểu bang California, Kansas, Texas, New York để tăng cường với giới chức địa phương theo di, nghin cứu v đối ph với cc trường hợp cm heo ở người.

Bộ Trưởng Nội an Hoa Kỳ Janet Napolitano cũng hủy bỏ chuyến cng tc ở Tiệp Khắc để theo di, đối ph với tnh trạng cm ny tại Hoa Kỳ.

Nước lng giềng của Hoa Kỳ l Mexico cũng đang bận rộn đối ph với dịch cm heo lan sang người với cả ngn bệnh nhn tại nhiều thnh phố. Đ Trưởng thủ đ Mexico đ đng cửa cc trường học, giới hạn tụ họp đng đảo quần chng trong vng 10 ngy v khuyến co dn chng mang khẩu trang để trnh ht virus trong khng kh khi ra ngoi đường.

Tại Php, c 2 trường hợp v New Zealand c một trường hợp nghi ngờ cm heo. Tất cả đều đ du lịch ở Mexico trở về.

Vậy th Cm Heo l g?  Xin cng tm hiểu

Định nghĩa

Cm Heo hoặc cm Lợn l bệnh h hấp của loi heo do cc virus nhm cm A gy ra. Bệnh thấy ở cc ch hậu thn của ngi Chư Bt Giới ny.

Bnh thường th con người khng bị bệnh cm heo, nhưng cũng đ c trường hợp cm heo xảy ra ở những người tiếp cận với heo.

Virus cm heo cũng c thể ly lan từ người sang người. Một bằng chứng l vo mấy thng đầu năm 2009, nhiều trường hợp cm heo đầu tin với rirus H1N1đ thấy ở một số cư dn tại miền nam tiểu bang California v ở gần thnh phố San Antonio, tiểu bang Texas.

Nhm virus influenza A/ H1N1 ny cng loại với virus gy cm ma Đng nhưng c biến chuyển gene khc biệt chưa từng khm ph ra trước đy ở người v heo. Chng thnh hnh do sự phối hợp của virus cm g, cm heo v cm người.

Cũng xin nhắc lại l virus cm chim g xuất hiện tại cc quốc gia Đng Nam trong những năm vừa qua khc virus cm heo. Cm g thuộc nhm H5N1 cn cm heo l H1N1. H5N1 hầu như chỉ c ở g vịt, chim mung v hiếm khi ly sang người trừ khi c sự tiếp xc trực tiếp giữa người v g chim bị cm. Trường hợp cm g ly từ người sang người lại cng hiếm nữa.

Bệnh cm heo c nguy hiểm khng?

Cũng giống như bệnh cm mu Đng, tnh trạng bệnh của cm heo c thể nhẹ hoặc trầm trọng.

Từ năm 2005 tới thng 1 năm 2009 đ c 12 trường hợp cm heo ở người được khm ph tại Hoa Kỳ v khng c tử vong.

Tuy nhin cm heo cũng c thể trầm trọng. Vo thng 8 năm 1988, tại tiểu bang Wisconsin, một phụ nữ khỏe mạnh 32 tuổi đang c thai mắc cm heo được vo bệnh viện điều trị sưng phổi v thiệt mạng sau đ 8 ngy.

Năm 1976, dịch cm heo tại căn cứ qun sự Fort Dix, New Jersey gy  bệnh cho hơn 200 người với vi tử vong. Ngay thời điểm ny, cc khoa học gia nhận thấy virus gy cm heo thuộc nhm A/H1N1 v l hậu duệ của virus cm gy ra đại dịch thế giới vo năm 1918. Virus đ đ ly bệnh cho heo ở vủng trung ty v đưa tới bệnh cm heo tại một vi địa phương những năm sau đ.

Cũng ghi lại l, với dịch cm heo ny, giới chức y tế đ thảo luận v cho l dịch bệnh cm heo c thể gần kề v đ pht động chiến dịch chủng ngừa cm cho 50 triệu người.Nhưng rồi dịch cm khng xảy ra. Đ l dưới thời kỳ Tổng Thống Gerald Ford.

Năm 2007, một dịch cm heo kh lớn cũng xảy ra ở Phi Luật Tn.

Ring năm nay, 2009, cho tới ngy 28 thng 4,  số người bị xc định bị bệnh cm heo ở Mỹ l 7 trường hợp tại California, 2 trường hợp ở Texas, 2 trường hợp ở Kansas, một số học sinh tại New Yorrk v nhiều trường hợp nghi ngờ. May mắn l khng c tử vong. Cơ quan CDC tin đon l con số bệnh nhn trong ton quốc sẽ gia tăng.

Tại Mexico, Tổng Trưởng Y tế cho hay từ thng 3 tới 13 thng 4 năm 2009 đ c khoảng 1600 người được nhập viện với triệu chứng bệnh tương tự như cm, 81 tử vong nhưng mới chỉ c 20 trường hợp được thử nghiệm xc định bị cm heo A/H1N1. Tổng thống Mexico đ ban hnh nhiều biện php để bảo vệ sức khỏe dn chng trong đ c việc c lập người nghi ngờ cm m khng sợ vi pham php luật.

Một số quốc gia tại chu như Nhật, Đi Loan, Indonesia, Trung quốc đều đề cao cảnh gic v theo di, cch biệt du khch trở về sau khi du lịch ở Mexico.

Tại u chu, Php cho hay c hai du khch từ Mexico về đ được cch ly, theo di tại bệnh vin gần thnh phố Bordeaux v Marseilles.

Quốc gia Serbia cấm nhập cảng thịt heo từ Bắc Mỹ, mặc d cơ quan Lương Nng Quốc tế đ chấn an l ăn thịt heo khng ly bệnh.

Hiện nay tnh trạng bo động dịch của WHO mới ở mức độ số 3, sẽ chuyển sang cấp 4 nếu virus c khả năng lan truyền từ người sang người. Bo động cấp 5 khi virus xuất hiện tại 2 quốc ở cng vng v cấp 6 khi dịch xảy ra ton cầu.

Cch truyền bệnh

Theo trung tm Kiểm Sot Bệnh CDC Hoa kỳ, virus cm heo rất dễ truyền nhiễm v c thể ly lan sang người bằng hai cch:

- Qua sự tiếp cận với heo bị cm hoặc với mi trường nhiễm với virus cm heo.

- Qua sự tiếp xc với người mắc bệnh cm heo. Sự ly lan ny cũng tương tự như ly lan cm, tức l khi người bệnh ho, hắt hơi, nh virus vo khng kh rồi truyền sang người khc. Người mắc bệnh cm heo c khả năng ly lan trong suốt thời gian c dấu hiệu triệu chứng bệnh v một tuần lễ sau khi bệnh thnh hnh. Ring với trẻ em, thời gian truyền bệnh lại lu hơn.

Một điểm cần ghi nhận l bệnh cm ma Đng người thường xảy ra ở người thật trẻ hoặc hơi gi, cn cm heo lại xuất hiện ở tuổi trung nin từ 25-45 tuổi, khỏe mạnh.

Cm heo ở người trước đy cũng rất hiếm, v thường hay thấy ở những người tiếp xc trực tiếp với heo bị bệnh đường h hấp.

Cm heo thường xuất hiện vo ma Thu v ma Đng, nhưng cũng c thể lưu hnh suốt năm.

Xin nhấn mạnh l d c ăn thịt heo bị cm cũng khng ly bệnh v virus cm heo khng ly lan qua thực phẩm. Tuy nhin nn nấu chn thịt ở nhiệt độ 70C (158F) v cất giữ đng cch để mọi sự an ton.

Dấu hiệu, Triệu chứng

Cm heo c cc triệu chứng tương tự như bệnh cm thường của người v gồm c nng sốt, ho, sổ mũi, hắt hơi, đau họng, nhức xương cốt, mệt mỏi, run lạnh, đi khi c tiu chảy, i mửa. Cũng đ c nhiều trường hợp cm heo trầm trọng ở người với một vi tử vong.

Nhiễm cm heo cũng c thể khiến cho cc bệnh mn tnh đang c trở nn trầm trọng hơn.

Điều trị

Cơ quan CDC đề nghị dng thuốc Tamiflu v Relenza dạng nước, vin, ht để phng trnh v điều trị cm heo.

Cc thuốc ny c tc dụng tiu diệt,  khng cho virus tăng sinh trong cơ thể người bệnh, lm cho bệnh nhẹ, mau bnh phục hơn cũng như c thể trnh được cc biến chứng quan trọng của bệnh.

Để thuốc c cng hiệu, cần uống ngay sau khi vị bệnh, chẳng hạn như trong vng 2 ngy sau khi thấy c dấu hiệu bệnh.

Mới đy, cc giới chức y tế tại Mexico cho hay bệnh nhn nơi đy đp ứng rất tốt với thuốc.

Phng trnh

Hiện nay chưa c thuốc chch ngừa virus bệnh cm heo.

Theo cc nh chuyn mn, vaccin ngừa cm ma Đng dường như khng c tc dụng với virus cm heo.

Tuy nhin mỗi người chng ta c thể phng trnh sự ly lan virus gy bệnh bằng cc phương thức như sau :

- Che miệng v mũi với một miếng giấy hoặc khăn lau mỗi khi ho hoặc hắt hơi để virus khng bay ra khng kh.

- Rửa tay sạch sẽ với x bng v nước nhất l sau khi ho, hắt hơi. Cc sản phẩm c cồn để lau tay cũng c tc dụng diệt virus.

- Cố gắng giới hạn sự tiếp xc với người đang bị bệnh cm.

- Nếu đang bị bệnh th theo CDC, nn ở nh để nghỉ v chữa bệnh. Như vậy sẽ trnh được việc ly nhiễm bệnh cho người khc.

- Trnh dụi tay ln mắt, tay sờ ln mũi miệng v đy l phương thức lan truyền của virus.
Cần lm g khi mắc bệnh cm heo

Nếu qu vị no đang định cư tại cc quận hạt San Diego v Imperial ở tiểu bang California hoặc quận hạt Guadeloupe ở tiểu bang Texas m bị bệnh với cc triệu chừng tương tự cm, gồm c nng sốt, đau nhức mnh mảy, đau họng, chảy nước mũi, nn i, tiu chảy th nn tiếp xc với bc sĩ ngay để được khm nghiệm, chẩn đon bệnh rồi p dụng cc phương php điều trị thch hợp.

Nếu đang bị cm heo, nn ở nh v giới hạn tiếp xc với người khc để giảm thiểu sự lan truyền bệnh nhiễm.

Đang bị bệnh m c cc dấu hiệu như sau th nn tm cấp cứu ngay :

- Trẻ em với cc dấu hiệu trầm trọng như :

- Thở kh khăn hoặc hơi thở hổn hển, qu nhanh v nng

- Trn da c những vết bầm xanh

- Khng chịu uống nước đầy đủ

- Nằm li b v khng cựa quậy

- Trở nn bẳn tnh, gắt gỏng, khng chịu để cho ai bế ẵm.

- Cc dấu hiệu giống như cm đ khả quan nhưng ti xuất hiện với nng sốt, ho lin min.

- Nng sốt với nổi ban ngứa trn da.

- Người lớn với :

- Kh thở, hụt hơi thở.

- Đau nặng ở ngực v bụng

- Đột nhin thấy cng mặt trầm trọng

- Rối loạn tm tr, mất phương hướng.

- i mửa lin tục.

Kết luận

Cm Heo hiện nay đang xảy ra ở  hai quốc gia Hoa Kỳ v Mexico v c khả năng gy ra dịch ton vng (pandemic), tức l bệnh bộc pht lan trn rộng ri, ảnh hưởng tới dn chng của nhiều quốc gia khc nhau.

Tuy nhin lnh đạo của Tổ chức Y Tế Thế Giới tuyn bố l qu sớm để biết sự việc ny c xảy ra hay khng.

Ngy 25 thng 4 năm 2009, Gim đốc WHO Margaret Chan yu cầu giới chức y tế cc quốc gia đề cao cảnh gic đối với  cc m hnh khc nhau của bệnh cũng như bất cứ sự tăng vọt bệnh cm hoặc bệnh sưng phổi.

Cho tới by giờ, CDC chưa đưa ra khuyến co giới hạn du khch tới cc vng c bệnh cm heo ny.

Trong khi đ th giới chức sứ qun Hoa Kỳ tại Mexico khuyến co du khch khng nn bắt tay với người khc v đứng xa họ khoảng 6 feet tức l 1.8 m